• Observer staff
  • 22 Φεβρουαρίου 2026

Η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος εξέδωσε τον ακόλουθο Κατηχητήριο Λόγο για την έναρξη της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, στις 23 Φεβρουαρίου 2026: 

Ἀριθμ. Πρωτ.119 

ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΗΧΗΤΗΡΙΟΣ 

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ 

ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ 

+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ 

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ 

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ 

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ 

ΠΡΟΣ ΟΛΟ ΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, 

ΧΑΡΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ 

ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΩΤΗΡΑ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟ ΜΑΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟ, 

ΑΠΟ ΕΜΑΣ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΗ 

* * * 

Τιμιώτατοι ἀδελφοὶ Ἱεράρχες καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,  

Πλήρεις ἱερᾶς συγκινήσεως, εἰσερχόμαστε καὶ ἐφέτος, μὲ τὴν εὐδοκία τοῦ Θεοῦ, στὴν Ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, στὸ στάδιο τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, τὸν καιρὸ τῆςνηστείας καὶ τῆς μετανοίας, τῆς ταπεινώσεως καὶ τῆς προσευχῆς, τῆς πνευματικῆς ἐγρηγόρσεως καὶ τῆς φιλαδελφίας, μὲ τὰ μάτια τῆς καρδιᾶς στραμμένα πρὸς τὸν ζωηφόρο Σταυρὸτοῦ Κυρίου, αὐτὸν ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ ὅλους πρὸς τὸ Ἅγιο Πάσχα, αὐτὸ ποὺ διανοίγει τὶς πύλες τοῦ Παραδείσου στὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. 

Ἡ εὐλογημένη περίοδος ποὺ ἀρχίζει εἶναι εὐκαιρία γιὰ νὰ συνειδητοποιήσουμε καὶ πάλι τὴν ἀλήθεια τῆς ἀσκήσεως σύμφωνα μὲ τὸν Χριστὸ καὶ τὴν ἄρρηκτη σύνδεσή της μὲτὴν εὐχαριστιακὴ πραγμάτωση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία σὲ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις καὶ διαστάσεις της φωτίζεται ἀπὸ τὸ φῶς καὶ τὴ χαρὰ τῆς Ἀναστάσεως. Τὸ πνεῦμα τοῦ ἀσκητισμοῦ δὲνεἶναι καθόλου ἕνα παρείσακτο στοιχεῖο στὸν Χριστιανισμό, οὔτε εἶναι ἀποτέλεσμα ἐπιρροῆς ἐξωεκκλησιαστικῶν δυαλιστικῶν ἰδεολογημάτων. Ἄσκηση εἶναι μία ἄλλη λέξη γιὰ τὸνχαρακτηρισμὸ τῆς χριστιανικῆς ὑπάρξεως, ἡ ὁποία τὴν συνδέει μὲ τὴν ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στὴ Θεία πρόνοια, μὲ τὴν ἀνεξάντλητη πνευματικὴ εὐφροσύνη τῆς ἀφιερωμένης στὸΧριστὸ ζωῆς, μὲ τὴν αὐθυπέρβαση καὶ τὴν αὐτοπροσφορά, τὴν φιλάνθρωπη ἀγάπη, τὸν σεβασμὸ πρὸς ὅλη τὴν κτίση.  

Ἡ ἄσκηση δὲν εἶναι ὑπόθεση αὐτοβούλων ἐπιλογῶν καὶ ὑποκειμενικῶν ἰδιαιτερο-τήτων, ἀλλὰ ὑποταγὴ στὸν κανόνα καὶ τὴν «καθολικὴ πεῖρα» τῆς Ἐκκλησίας. Ἀποτελεῖ, ὅπως ἔχει λεχθεῖ, «ἐκκλησιαστικό», ὄχι «ἀτομικό», γεγονός. Ἡ ζωὴ στὴν Ἐκκλησία εἶναι ἀδιαίρετη. Μετάνοια, προσευχή, ταπεινοφροσύνη, συγχωρητικότητα, νηστεία, ἔργαεὐεργετικά, εἶναι ἀλληλένδετα καὶ ἀλληλοπεριχωρούμενα. Δὲν ὑπάρχει στὴν Ὀρθόδοξη παράδοση ἄσκηση ὡς αὐτοσκοπός, ἡ ὁποία πάντοτε ὁδηγεῖ σὲ ὑπερεκτίμηση τῆς ἀτομικῆςπροσπάθειας καὶ τροφοδοτεῖ τάσεις αὐτοδικαίωσης. Ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος γιὰ τὴ βίωση τῆς Ἐκκλησίας ὡς τόπου καὶ τρόπου ἀποκαλύψεως τῶνδωρεῶν τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ στὴν Ἐκκλησία, πάντοτε ὡς πρόγευση τῆς χαρᾶς τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, ὡς τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου τῆς πίστεώς μας καὶ τοῦ ὁλόφωτουὁρίζοντα τῆς «ἐλπίδας ποὺ ἔχουμε μέσα μας». Μὲ θεία παρακίνηση ἡ Ἐκκλησία τιμᾷ κατὰ τὸ Σάββατο τῆς Τυροφάγου τὴν πανίερη μνήμη τῶν Ἁγίων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ποὺἔλαμψαν μὲ τὴν ἄσκησή τους, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀρωγοὶ καὶ συνοδοιπόροι τῶν πιστῶν στὴ μακρὰ διαδρρομὴ τῆς ἄσκησης. Στὸ στάδιο τῶν πνευματικῶν ἀγωνισμάτων ἔχουμε τὴνεὐαρέσκεια τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, τὴν Παναγία Μητέρα τοῦ Θεοῦ καὶ ὅλων μας σὰν σκέπη, καὶ ὡς πρεσβευτὲς τοὺς Ἁγίους καὶ τοὺς μάρτυρες τῆς πίστεως. 

Ὁ ὑγιὴς χριστιανικὸς ἀσκητισμὸς εἶναι συμμετοχὴ τοῦ ὅλου ἀνθρώπου, ὡς πνευματικῆς, ψυχικῆς καὶ σωματικῆς ἑνότητας, στὴν ἐν Χριστῷ ζωή, χωρὶς ὑποτίμηση τῆς ὕληςκαὶ τοῦ σώματος καὶ χωρὶς κάποια μανιχαΐζουσα συρρίκνωση τῆς πνευματικότητας. Ὅπως ἔχει γραφεῖ, ἡ χριστιανικὴ ἄσκηση εἶναι ἐν τέλει «ἀγώνας ὄχι κατὰ ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦσώματος», σύμφωνα καὶ πρὸς τὰ λόγια τοῦ Γεροντικοῦ: «Ἐμεῖς δὲν διδαχθήκαμε νὰ σκοτώνουμε τὸ σῶμα, ἀλλὰ τὰ πάθη». 

Ἀτυχῶς καὶ ἄστοχα, ὁ χριστιανικὸς ἀσκητισμὸς χαρακτηρίστηκε ἀπὸ σύγχρονους διανοητὲς ὡς ἄρνηση τῆς χαρᾶς τῆς ζωῆς καὶ ὡς περιστολὴ τῆς ἀνθρωπινηςδημιουργικότητας. Τίποτα δὲν εἶναι ἀναληθέστερο τούτου! Ἡ ἄσκηση, ὡς ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὸ ἔχειν καὶ τὴν προσκόλληση στὴν κατοχὴ πραγμάτων καί, κατ᾿ ἐξοχήν, ὡς ἀπελευθέρωσηἀπὸ τὸ ἐγώ, ἀπὸ τὸ «ζητεῖν τὰ ἑαυτοῦ», ἀπὸ τὸ «ἔχειν τοῦ εἶναι μας», εἶναι πηγὴ καὶ ἔκφραση γνήσιας ἐλευθερίας. Τί εἶναι πιὸ ἀληθινὸ ἀπὸ τὴν ἔξοδο ἀπὸ τὴ φυλακὴ τοῦ «ἀτομικοῦδικαιώματος» καὶ ἀπὸ τὴν ἀνοιχτοσύνη καὶ τὴν ἀγάπη πρὸς τὸν συνάνθρωπο, ἀπὸ τὴν ἐσωτερικὴ «καλὴ ἀλλοίωση» καὶ τὴν σταθερότητα στὴν ἐφαρμογὴ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ; Τί εἶναι πιὸ δημιουργικὸ ἀπὸ τὴ νηστεία, ὅταν αὐτὴ εἶναι ὁλιστικὴ στάση ζωῆς καὶ ἐκφράζει τὸ ἀσκητικὸ καὶ εὐχαριστιακὸ πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν εἶναι «κοινὸ ἄθλημα» καὶ ὄχιἀτομικὸ ἀγώνισμα; Τί εἶναι ὑπαρξιακὰ πιὸ συγκλονιστικὸ ἀπὸ τὴν μετάνοια, τὴν ἐσωτερικὴ μεταστροφή, ὡς ζωτικὴ κατεύθυνση πρὸς τὴν ἀλήθεια, τὴν ἐκ νέου ἀνακάλυψη τῆςδύναμης τῆς Θείας Χάριτος, τοῦ βάθους τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καὶ τῆς ἐλπίδας τῆς αἰώνιας ζωῆς; Εἶναι ἐντυπωσιακὸ τὸ γεγονὸς ὅτι, ὅταν ἀντικαταστάθηκε ὁ πρωτοχριστιανικὸςχαρακτήρας τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ὡς περιόδου προετοιμασίας γιὰ τὸ Ἅγιο Βάπτισμα στὴ Θεία Λειτουργία τῆς Ἀναστάσεως, ἀπὸ τὸ «ἦθος τῆς μετανοίας», παρέμεινε ἡ βίωσή της ὡς «δευτέρου βαπτίσματος». Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ἡ περίοδος τῆς νηστείας καὶ τῆς μετανοίας δὲν εἶναι σκυθρωπή. Ἡ ὑμνολογία μας ὁμιλεῖ γιὰ τὸ «ἔαρ τῆςνηστείας» καὶ ἡ Θεολογία ἀποκαλεῖ τὴν Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ ὡς «πνευματικὴ ἄνοιξη» καὶ «περίοδο χαρᾶς καὶ φωτός». Ὅλα αὐτὰ ἀποκτοῦν ἰδιαίτερη ἐπικαιρότητα καὶ ἀξίαἐνώπιον τῆς σύγχρονης ἀνθρωπολογικῆς σύγχυσης καὶ τῶν νέων ἀλλοτριώσεων ποὺ ἔχουν πολιτισμικὴ προέλευση. 

Μὲ αὐτὰ τὰ αἰσθήματα καὶ τὶς σκέψεις, ὑπενθυμίζοντας στὰ τέκνα τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας ποὺ βρίσκονται σὲ ἅπασα τὴν δεσποτεία Κυρίου ὅτι, κατὰ τὴνἡμέρα τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου θὰ κορυφωθοῦν οἱ ἑορτασμοὶ γιὰ τὴν συμπλήρωση 1400 ἐτῶν ἀπὸ τὸ ἔτος 626, ὅταν, πρὸς ἔκφραση εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Θεοτόκο γιὰ τὴ διάσωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπὸ ἐπικίνδυνη πολιορκία, ἐψάλη «ὀρθοστάδην» στὸν Ἱερὸ Ναὸ τῶν Βλαχερνῶν ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, εὐχόμαστε πρὸς ὅλους σας εὔδρομο τὸ στάδιο τῆςνηστείας, μὲ ἄσκηση καὶ ὑπομονή, μὲ εὐχαριστία καὶ δοξολογία. Εἴθε, ἀληθεύοντας μὲ ἀγάπη καὶ ἁγιαζόμενοι ἐν Κυρίῳ, νὰ βαδίσουμε τὴν ὁδὸ πρὸς τὴν ὁλοκληρωμένη χαρὰ τῆςλαμπροφόρου Ἀναστάσεώς Του.  

Ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ 2026, 

† ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος 

διάπυρος πρὸς Θεὸ εὐχέτης ὅλων σας