• Orthodox Observer
  • 22 Φεβρουαρίου 2026

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ — Ο Συνταγματάρχης Matthew Bogdanos, ο ελληνοαμερικανός εισαγγελέας που διευθύνει τη Μονάδα Καταπολέμησης Αρχαιοκαπηλίας στην Εισαγγελία του Μανχάταν, ανακηρύχθηκε αποδέκτης του Βραβείου Marica Vilcek στην Ιστορία της Τέχνης για το 2026. Πρόκειται για μια υψηλού κύρους τιμητική διάκριση για όλους εκείνους που συμβάλλουν στην προστασία και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 100.000 δολαρίων· ο Bogdanos, ωστόσο, επέλεξε να μην το αποδεχθεί, ζητώντας από το Ίδρυμα Vilcek να το διαθέσει σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς της επιλογής του.

Καθιερωμένο από το 2024, το Βραβείο Marica Vilcek στην Ιστορία της Τέχνης τιμά ιστορικούς της τέχνης, επιμελητές μουσείων και θεράποντες των καλών τεχνών, των οποίων το έργο αφήνει έντονο αποτύπωμα στα ιδρύματα, τροφοδοτεί την έρευνα και διευρύνει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό προσεγγίζει και κατανοεί τον πολιτισμό. Ειδικοί του κλάδου εισηγούνται τους υποψηφίους και το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Vilcek προχωρεί στην τελική επιλογή. Το Ίδρυμα ιδρύθηκε το 2000 από τους Jan και Marica Vilcek, οι οποίοι μετανάστευσαν από την Τσεχοσλοβακία στη Νέα Υόρκη. Η προσωπική τους εμπειρία καθόρισε και τον προσανατολισμό του Ιδρύματος: την ανάδειξη της προσφοράς των μεταναστών και την ουσιαστική στήριξη των τεχνών και των επιστημών.

2023: Επαναπατρισμός σπάνιων χειρογράφων του 16ου και 17ου αιώνα. Ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος τιμά τον Συνταγματάρχη Matthew Bogdanos. (Φωτογραφία: Orthodox Observer/Dimitrios Panagos)

Σε ηλικία 12 ετών, ο Bogdanos έλαβε από τη μητέρα του —που τότε εργαζόταν ως σερβιτόρα στο οικογενειακό ελληνικό εστιατόριο στο Κάτω Μανχάταν— ένα αντίτυπο της «Ιλιάδας» του Ομήρου. Ήταν ένα δώρο που πυροδότησε μέσα του μια ανεξίτηλη αγάπη για την αρχαιότητα. Μεγαλώνοντας μέσα στην οικογενειακή επιχείρηση, ήρθε από νωρίς σε ουσιαστική επαφή με την ελληνική του καταγωγή και βρήκε στον Όμηρο έναν σταθερό ηθικό οδηγό — έναν κώδικα καθήκοντος και τιμής που έμελλε να καθορίσει τη διαδρομή του.

Από το 1988 που υπηρετεί ως βοηθός εισαγγελέα στη Νέα Υόρκη, έχει χειριστεί περισσότερες από 200 δίκες για βαριά κακουργήματα, μεταξύ των οποίων πάνω από 100 υποθέσεις ανθρωποκτονιών. Παράλληλα, έχει υπηρετήσει στο Σώμα Πεζοναυτών των Ηνωμένων Πολιτειών, συμμετέχοντας σε έξι πολεμικές αποστολές στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στο Κέρας της Αφρικής.

Έγινε παγκοσμίως γνωστός τον Απρίλιο του 2003, όταν τέθηκε επικεφαλής μιας διυπηρεσιακής ομάδας ανάκτησης στο Μουσείο του Ιράκ στη Βαγδάτη, αμέσως μετά από τις εκτεταμένες λεηλασίες που ακολούθησαν την εισβολή. Η έρευνα εκείνη οδήγησε στον εντοπισμό και την ανάκτηση περισσότερων από 9.000 αρχαιοτήτων από οκτώ χώρες, και έφερε στο φως τις διασυνδέσεις της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων με τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων. Το έργο αυτό τιμήθηκε με το Εθνικό Μετάλλιο Ανθρωπιστικών Σπουδών των ΗΠΑ, ενώ η δράση του τροφοδότησε, στη συνέχεια, τον δημόσιο διάλογο γύρω από τον ρόλο του παράνομου εμπορίου αρχαιοτήτων στη χρηματοδότηση της βίας.

Επιστρέφοντας στην Εισαγγελία το 2010, ανέλαβε τη διεύθυνση της Μονάδας Καταπολέμησης Αρχαιοκαπηλίας, μιας εξειδικευμένης ομάδας που κινείται στον πυρήνα της διεθνούς αγοράς τέχνης — εκεί όπου μουσεία, οίκοι δημοπρασιών και ισχυροί συλλέκτες συναντώνται, κάποιες φορές, με οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα. Η Μονάδα έχει επαναφέρει περισσότερες από 6.100 αρχαιότητες, αξίας άνω των 480 εκατομμυρίων δολαρίων, οι οποίες είχαν εξαχθεί παράνομα από διάφορες χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα. Στις 3 Οκτωβρίου 2025, επαναπατρίστηκαν στην Ελληνική Δημοκρατία 29 από αυτές· τα ευρήματα κάλυπταν χρονικά ένα ευρύ φάσμα, από την Ύστερη Νεολιθική έως την Ύστερη Ελληνιστική περίοδο.

Ο δεσμός του Bogdanos με την ελληνορθόδοξη κοινότητα προβλήθηκε δημοσίως και στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου (St. Nicholas Greek Orthodox Church and National Shrine) στο Σημείο Μηδέν, όπου μίλησε στις 28 Απριλίου 2023, κατά την τελετή επαναπατρισμού χειρογράφων που προέρχονταν από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης στη Δράμα της βόρειας Ελλάδας — μια μονή που γνώρισε εκτεταμένες λεηλασίες στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στην ομιλία του εκείνη την ημέρα, ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος εξήρε τον Συνταγματάρχη Bogdanos «για την απαράμιλλη προσφορά του στην ανάκτηση των πολιτιστικών και ιστορικών θησαυρών». Με τη σειρά του, ο Bogdanos υπογράμμισε το διακύβευμα πίσω από κάθε πράξη λεηλασίας πολιτιστικών θησαυρών:

«Η Ιστορία μάς προειδοποιεί ότι τα χειρότερα έπονται. Όταν διαγράφεις την ιστορική ταυτότητα ενός λαού, το επόμενο βήμα είναι να διαγράψεις και τον λαό τον ίδιο».

Ο συνταγματάρχης Matthew Bogdanos, επικεφαλής της Μονάδας Καταπολέμησης Αρχαιοκαπηλίας της Εισαγγελίας του Μανχάταν, σε ομιλία του στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου (St. Nicholas Greek Orthodox Church and National Shrine), το 2023.