Patriarchal Encyclical for Christmas 2024

Ἀριθμ. Πρωτ. 870 

ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ  

ΓΙΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 

  + Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ 

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ  

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ 

ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ 

ΧΑΡΗ, ΕΛΕΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ  

ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΑ ΣΤΗ ΒΗΘΛΕΕΜ ΣΩΤΗΡΑ ΧΡΙΣΤΟ 

Τιμιώτατοι ἀδελφοὶ Ἱεράρχες καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα, 

Μὲ ἄνωθεν εὐδοκία φθάσαμε καὶ ἐφέτος στὴν πανέορτη ἡμέρα τῆς κατὰ σάρκα Γεννήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου, ποὺ ἦρθε στὴ γῆ καὶ συναναστράφηκε μαζί μας «δι᾿ ἄφατον φιλανθρωπίαν». Τιμοῦμε μὲ ψαλμοὺς καὶ ὕμνους καὶ μὲ ἀνεκλάλητη χαρὰ τὸ μέγα μυστήριο τῆς Ἐνανθρωπήσεως, τὸ «πιὸ καινούργιο ἀπὸ ὅλα τὰ καινούργια, τὸ μόνο καινούργιο στὸν κόσμο»1, διὰ τοῦ ὁποίου διανοίγεται στὸν ἄνθρωπο ἡ ὁδὸς τῆς κατὰ χάριν θέωσης καὶ ἀνακαινίζεται σύμπασα ἡ κτίση. Τὰ Χριστούγεννα δὲν εἶναι βίωση συναισθηματισμῶν, οἱ ὁποῖοι «γρήγορα ἔρχονται καὶ ἀκόμη ταχύτερα παρέρχονται». Εἶναι ὑπαρξιακὴ μετοχὴ στὸ ὅλο γεγονὸς τῆς Θείας Οἰκονομίας, τοῦ σχεδίου τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου. Καθὼς μαρτυρεῖ ὁ Εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος2, ἡ ἡγεσία τοῦ κόσμου θέλησε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ νὰ ἀφανίσει τὸ Θεῖο Βρέφος. Γιὰ τοὺς πιστούς, μαζὶ μὲ τὸ «Χριστὸς γεννᾶται» τῆς ἑορτῆς τῆς Σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ Πατρὸς καὶ τὶς πένθιμες καμπάνες τοῦ  Πάθους, ἠχεῖ πάντοτε ταυτόχρονα καὶ τὸ «Χριστός Ἀνέστη», τὸ εὐάγγελο μήνυμα τῆς νίκης κατὰ τοῦ θανάτου καὶ τῆς προσδοκίας τῆς κοινῆς ἀναστάσεως. 

Τὸ «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη» ἀκούγεται καὶ πάλι σὲ ἕνα κόσμο γεμᾶτο ἀπὸ βιαιότητες, κοινωνικὴ ἀδικία καὶ καταρράκωση τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας. Ἡ ἐκπληκτικὴ πρόοδος τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνολογίας δὲν φθάνει στὸ βάθος τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς, ἀφοῦ ὁ ἄνθρωπος εἶναι πάντοτε περισσότερο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ μπορεῖ νὰ συλλάβει ἡ ἐπιστήμη καὶ ἀπὸ αὐτὸ στὸ ὁποῖο ἀποβλέπει ἡ πρόοδος τῆς τεχνολογίας. Μέσα στὸ εἶναι τοῦ ἀνθρώπου δὲν γεφυρώνεται ἐπιστημονικὰ τὸ χάσμα μεταξὺ οὐρανοῦ καὶ γῆς. 

Σήμερα ἀκούγεται ὁ λόγος περὶ τοῦ «μετανθρώπου» καὶ ἐγκωμιάζεται ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη. Βέβαια, τὸ ὄνειρο ἑνὸς «ὑπερανθρώπου» δὲν εἶναι καινοφανές. Ἡ ἰδέα τοῦ «μετανθρώπου» στηρίζεται στὴν τεχνολογικὴ πρόοδο καὶ στὸν ἐξοπλισμό του μὲ πρωτοφανῆ στὴν ἀνθρώπινη ἐμπειρία καὶ ἱστορία μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μπορέσει νὰ ὑπερβῇ τὸ ἀνθρώπινο μέτρο ποὺ ἰσχύει μέχρι σήμερα. Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι τεχνοφοβική. Προσεγγίζει τὴν ἐπιστημονικὴ γνῶση ὡς «δῶρον τοῦ Θεοῦ στὸν ἄνθρωπο», χωρὶς ὅμως νὰ ἀγνοεῖ ἢ νὰ ἀποσιωπᾷ τοὺς κινδύνους τοῦ ἐπιστημονισμοῦ. Στὴν Ἐγκύκλιο τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (Κρήτη, 2016), τονίζεται ἡ συμβολὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ «στὴν ὑγιῆ ἀνάπτυξη τοῦ θύραθεν πολιτισμοῦ», ἀφοῦ ὁ Θεός «ἔθεσε τὸν ἄνθρωπο ὡς οἰκονόμο τῆς θείας δημιουργίας καὶ συνεργό Του στὸν κόσμο». Ἐν συνεχείᾳ, σημειώνεται μὲ ἔμφαση: «Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἔναντι τοῦ συγχρόνου ῾ἀνθρωποθεοῦ᾽, προβάλλει τὸν ῾Θεάνθρωπο᾽ ὡς ἔσχατο μέτρο πάντων: ῾Δὲν μιλᾶμε γιὰ ἄνθρωπο ποὺ ἀποθεώθηκε, ἀλλὰ γιὰ Θεὸ ποὺ ἐνανθρώπισε᾽»3. 

Ἡ ἀπάντηση στὸ κρίσιμο ἐρώτημα, πῶς θὰ διασωθεῖ ὁ «πολιτισμὸς τοῦ προσώπου», ὁ σεβασμὸς τῆς ἱερότητας καὶ ἡ ἀνάδειξη τῆς ὡραιότητάς του μέχρι τὴν ἔσχατη «ὄγδοη ἡμέρα», μὲ τὸν τιτανισμὸ καὶ τὸν προμηθεϊσμὸ τοῦ τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ, τῶν μετεξελίξεων καὶ τῶν μεταπτώσεών του, ἐν μέσῳ ἀνθρωποθεϊστικῶν μετανθρωπισμῶν ἢ ὑπερανθρωπισμῶν, δόθηκε ἅπαξ καὶ διὰ παντὸς στὸ μυστήριο τῆς Θεανθρωπινότητας. Ὁ Θεὸς Λόγος ἔγινε σάρκα, ἡ «ἀλήθεια ἦρθε» καὶ «ἔφυγε ἡ σκιά. Ἀπὸ τῶρα καὶ στὸ διηνεκὲς ἡ ἀλήθεια γιὰ τὸν ἄνθρωπο θὰ συνδέεται μὲ τὴ σχέση του μὲ τὸ Θεό, ὡς ἀπάντηση στὴν κάθοδο τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν καὶ ὡς ἀναμονὴ καὶ ὑποδοχὴ τοῦ Κυρίου τῆς δόξης ποὺ ἔρχεται. Ἡ ζωντανὴ αὐτὴ πίστη στηρίζει τὸν ἀγῶνα τοῦ ἀνθρώπου νὰ ἀνταποκριθεῖ στὶς ἀντιφάσεις καὶ τὶς προκλήσεις τῆς ἐπίγειας ζωῆς του, στὴ ζωὴ «μὲ τὸν ἄρτο», στὴν ἐπιβίωση καὶ τὴν κοινωνικὴ καὶ πολιτισμικὴ ἀνάπτυξη. Τίποτε ὅμως στὴ ζωή μας δὲν εὐδοκιμεῖ χωρὶς ἀναφορὰ στὸ Θεό, μὲ ὁρίζοντα τὴν «πληρότητα ζωῆς, τὴν πληρότητα χαρᾶς καὶ τὴν πληρότητα γνώσεως» τῆς Βασιλείας Του.4.    

Τὰ Χριστούγεννα εἶναι εὐκαιρία γιὰ νὰ συνειδητοποιήσουμε τὸ μυστήριο τῆς ἐλευθερίας τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ μέγα θαῦμα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Χριστὸς κρούει τὴν πόρτα τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς, μπορεῖ ὅμως νὰ τὴν ἀνοίξει μόνο ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει τιμηθεῖ μὲ τὴν ἐλευθερία. «Ἀσφαλῶς, χωρὶς Αὐτόν, χωρὶς τὸν Χριστό», γράφει ὁ μακαριστός π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «ὁ ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ κάνει τίποτε. Κι ὅμως, ὑπάρχει κάτι ποὺ μόνο ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο μπορεῖ νὰ γίνει – τὸ νὰ ἀνταποκριθεῖ στὴν κλήση τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ ῾δεχθεῖ᾽ τὸ Χριστό»5. 

Λέγοντας τὸ «Ναί» στὴν ἄνωθεν κλήση, ὁ Χριστὸς ἀποκαλύπτεται ὡς «τὸ φῶς τὸ ἀληθινό»6, ὡς «ἡ ὁδὸς, ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή»7, ὡς ἡ ἀπάντηση στὰ ἔσχατα ἐρωτήματα καὶ τὶς ἀναζητήσεις τοῦ μυαλοῦ, στοὺς καρδιακοὺς πόθους καὶ τὶς ἐλπίδες τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ στὰ ἐρωτήματα: «ἀπὸ ποῦ καὶ γιὰ ποιό λόγο» τῆς δημιουργίας. Ἀνήκουμε στὸ Χριστό, σὲ Αὐτὸν εἶναι ἑνωμένα τὰ πάντα. Ὁ Χριστὸς εἶναι «τὸ Α καὶ τὸ Ω, ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος, ἀρχὴ καὶ τέλος»8. Μὲ τὴν ἠθελημένη σάρκωσή Του «γιὰ μᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ γιὰ τὴ σωτηρία μας», ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ «δὲν κατοίκησε μέσα σὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ περιέβαλε τὴ δική του ὑπόσταση μὲ τὴν ἀνθρώπινη φύση»9, θεμελιώνοντας ἔτσι τὸν κοινὸ αἰώνιο προορισμὸ καὶ τὴν ἑνότητα τῆς ἀνθρωπότητας. Δὲν ἀπελευθερώνει ἕνα λαό, ἀλλὰ ὁλόκληρο τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, δὲν τέμνει σωστικὰ μόνο τὴν ἱστορία, ἀλλὰ καινοποιεῖ τὴν κτίση ὅλη. Ὅπως συμβαίνει μὲ τὴν ἱστορία, τὸ ἴδιο ἰσχύει ὁριστικὰ καὶ καθοριστικὰ καὶ γιὰ τὰ σύμπαντα τό: «πρὸ Χριστοῦ» καὶ τὸ «μετὰ Χριστόν». Σὲ ὅλη τὴν πορεία της στὸν κόσμο, στὴν ἱστορία καὶ δι᾿ αὐτῆς πρὸς τὰ ἔσχατα, πρὸς τὴν ἀνέσπερη ἡμέρα τῆς ἐπουράνιας Βασιλείας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ Ἐκκλησία, ποὺ δὲν εἶναι «ἀπὸ τὸν κόσμο», μαρτυρεῖ γιὰ τὴν ἀλήθεια, ἐπιτελώντας τὸ ἁγιαστικὸ καὶ πνευματικό της ἔργο «γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου».  

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ, 

Κλίνοντας μὲ φρόνημα εὐσεβείας τὸ γόνατο ἐνώπιον τῆς βρεφοκρατούσας Μητέρας τοῦ Θεοῦ καὶ προσκυνώντας μὲ ταπείνωση αὐτὸν ποὺ πῆρε τὴ δική μας μορφή, τὸν «ἐν ἀρχῇ  Λόγον», εὐχόμαστε σὲ ὅλους σας εὐλογημένο Ἅγιο Δωδεκαήμερο καὶ αἴσιο, ὑγιές, εἰρηνικό, εὔκαρπο σὲ ἔργα ἀγαθά, πλήρη πνευματικῆς εὐφροσύνης καὶ θείων δωρημάτων τὸ νέο ἔτος τῆς χρηστότητας τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸ ὁποῖο ὁλόκληρος ὁ χριστιανικὸς κόσμος συνεορτάζει καὶ τιμᾷ τὴν 1700ὴ (χιλιοστὴ ἑπτακοσιοστή) ἐπέτειο τῆς Πρώτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου στὴ Νίκαια.       

 Χριστούγεννα 2024 

  † ὁ Κωνσταντινουπόλεως 

διάπυρος πρὸς Θεὸ εὐχέτης ὅλων σας. 

——————————————– 

Ἀναγνωσθήτω ἐπ᾿ ἐκκλησίας κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων, μετά τό Ἱερόν Εὐαγγέλιον.