• By Marissa Costidis
  • 10 Οκτωβρίου 2022

Σεβασμιώτατε Αρχιεπίσκοπε Αμερικής κ.Ελπιδοφόρε,

Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι άγιοι Αρχιερείς, σεβαστοί Πατέρες,

Εξοχώτατοι κ.κ.Πρέσβεις, Εξοχώτατοι κ.κ.Γερουσιαστές,

Εντιμότατοι κ.κ.Οφφικίαλοι,

Κυρίες και Κύριοι υψηλοί προσκεκλημένοι,

Αγαπητοί συνέλληνες και Αμερικανοί αδελφοί μου,

       Ανέρχομαι σε τούτο το βήμα έμπλεος συγκίνησης. Η  βράβευση ενός προσώπου αναμφισβήτητα είναι τιμή για  τον λήπτη του. Φρονώ όμως ότι η τιμή ανήκει και σε όσους το αποφασίζουν. Δείχνουν ότι έχουν εκείνες τις ευαισθησίες ώστε να αντιλαμβάνονται την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, να εκτιμούν γεγονότα και να τιμούν πρόσωπα. Για τους λόγους αυτούς επιτρέψατε μου  να αφιερώσω την άκρως τιμητική αυτή διάκριση, το βραβείο «Πατριάρχης Αθηναγόρας», σε όλους εκείνους που νυχθημερόν αγωνίζονται για την διεκδίκηση των κάθε λογής δικαιωμάτων. Είναι αμέτρητοι όσοι καταπιέζονται ανά την γη ποικιλότροπα. Μεγάλο μέρος των αδικουμένων ζουν στην αφρικανική ήπειρο, η οποία και ταυτίζεται εδαφικά και πνευματικά με το Παλαίφατο και Αποστολικό Πατριαρχείο μας, του οποίου την διαποίμανση και πηδαλιουχία έχω επί δεκαοκτώ συναπτά έτη με την χάρη του Τριαδικού Θεού και την βοήθεια των συνεργατών μου στον αμπελώνα του Κυρίου. Ανήκει φρονώ και σε εκείνους τούτο το βραβείο.

            Αγαπητοί μου,

            Έρχομαι από την ήπειρο που γέννησε και ανέθρεψε τον πρωτοπόρο   των έμπονων προσπαθειών, ώστε να απολαύσει ο λαός του τα  δικαιώματα που του αξίζουν. Η σκέψη μου τρέχει με θαυμασμό στην μορφή και στους αγώνες κατά του Απαρτχάιντ του νοτιοαφρικανού σκαπανέως της ισονομίας, Προέδρου  Νέλσον Μαντέλα, ο οποίος μπορεί να έφυγε από τούτον τον κόσμο το 2013,  αλλά το πρότυπό του ως ηγέτη έχει γραφεί με ανεξίτηλα  γράμματα στις σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας. Η πορεία του ταυτίστηκε με την απαίτηση της ισονομίας και ισοπολιτείας χωρίς διακρίσεις. Οι ομοεθνείς του αρκετά υπέφεραν και πολλά στερήθηκαν, εκείνος δε ουκ ολίγα έπαθε μέχρι να εξαλειφθούν  οι φυλετικές ανισότητες στη χώρα του. Δεν αποσκοπούσε η δράση του στην αυτοπροβολή του. Οι καταστάσεις επέβαλαν να επαναστατήσει, να υπομείνει, να φωνάξει μέχρι της δικαίωσής του. Για τον λαό του υπέστη τα πάνδεινα, για τον λαό του διεκδίκησε τα πάντα.

            Μην πάμε όμως τόσο μακριά τοπικά. Συμπορεύομαι νοερά με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Βορείου και Νοτίου Αμερικής κυρό Ιάκωβο, όταν συμμετείχε στην πορεία Σέλμα-Αλαμπάμα σφίγγοντας το χέρι του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ κατά την «Ματωμένη Κυριακή» του 1965. Δεν έγινε στην συνέχεια ένα απλό εξώφυλλο στο περιοδικό Λάϊφ (LIFE), αλλά κέρδισε διαπαντώς  θέση  στα φυλλοκάρδια κάθε αντιρατσιστή και προοδευτικού ατόμου της εποχής του. Εδώ, στην αμερικανική ήπειρο που δικαίως καυχάται για τις δημοκρατικές και φιλελεύθερες πρακτικές, που σέβεται την προσωπικότητα του άλλου, που αξιοποιεί τις ικανότητες, που εκτιμά τις δυνατότητες του και καλλιεργεί τις πιθανότητες να ωφελήσει τον άλλο ανεξάρτητα από θρησκευτικές, φυλετικές, κοινωνικές, μορφωτικές καταβολές και διαφορές. Δεν εφάρμοσε ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος έναν θρησκευτικού τύπου ακτιβισμό, αλλά νοηματοδότησε την εδώ ποιμαντορία του με πράξεις γεμάτες ανθρωπισμό, κατανόηση, διαμαρτυρία υπέρ των καταπιεζόμενων αφροαμερικανών και κατ’ επέκταση όλων όσων στερούνται τα στοιχειώδη εξαιτίας οποιασδήποτε εξωτερικής ή εσωτερικής διαφοροποίησης από τους άλλους.

            Αναμφίβολα, ενώ ως Πατριαρχείο ζούμε και υπάρχουμε στην πιο πλούσια σε φυσικούς πόρους ήπειρο, έχουμε τους πιο φτωχούς ανθρώπους. Δεν στερούνται μόνο των υλικών αγαθών, αλλά και των στοιχειωδών δικαιωμάτων, αυτών που ενώ για όλο τον άλλο κόσμο είναι λογικά και αυτονόητα, εκεί είναι όνειρο. Η δουλειά αντί για δικαίωμα προς βιοπορισμό, εύκολα γίνεται δουλεία, με θύματα ακόμα και μικρά παιδιά. Λυπάμαι βαθύτατα για αυτήν την πραγματικότητα και θλίβομαι ειλικρινά όταν την συναντώ στις περιοδείες μου ανά την Αφρική. Σας παρακαλώ θερμά ενεργήστε ο καθένας όπου και όπως μπορεί ώστε να μείνουν στο παρελθόν τέτοιες καταστάσεις. Πνευματικά μου παιδιά σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν το δικαίωμα να λογίζονται ως άνθρωποι με αξία, με χαρίσματα, με δικαιώματα αλλά ως παραγωγικές μηχανές. Η ανοχή δεν μπορεί και δεν πρέπει να εκληφθεί από την πολιτισμένη Δύση ως αποδοχή και συνθηκολόγηση, ούτε καν ως συνήθεια.

            Τα δικαιώματα των ανθρώπων -ιδίως των μειονοτήτων- τα κατοχύρωσε ο ίδιος ο Κύριος με το κήρυγμα Του, με τις συναναστροφές Του, με τις πράξεις Του. Η συνδιαλλαγή με άτομα του «κοινωνικού περιθωρίου» κατά τον χωρόχρονο Του δεν ήταν μια τυχαία ενέργεια, αλλά έχει την σημειολογία της μέχρι και στις ημέρες μας.  Είναι δικαίωμα του πλάσματος να γνωρίσει τον Πλάστη του. Το δύσκολο έργο αυτό το έχουν αναλάβει τα μέλη των Ιεραποστολικών κλιμακίων σε κάθε γωνιά της Αφρικής. Κληρικοί και λαϊκοί προσφέρουν μέρα-νύχτα το είναι τους προκειμένου να φωτιστούν ολοένα και περισσότερες ψυχές. Ο ήλιος είναι πολύ θερμός στα μέρη μας, πιο θερμή είναι πίστη όλων για όσα μαθαίνουν από τους Ιεραποστόλους και για όσα εκείνοι τολμούν υπό αντίξοες συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, αφιερώνω το βραβείο -επαναλαμβάνω- σε εκείνους ως ελάχιστο αντίδωρο των όσων προσφέρουν στην Εκκλησία. Ο Κύριος μακάρι να εκτιμήσει τον κόπο τους και να επιβραβεύσει τον μόχθο τους.

            Περαίνων τον λόγο μου, επιθυμώ να κάνω μια διευκρίνιση. Οφείλουμε ως νοήμονες άνθρωποι και προς αποφυγή παρεξηγήσεων να αποσαφηνίσουμε τα δικαιώματα από τον «δικαιωματισμό». Πάρα πολλές φορές οι άνθρωποι σκέφτονται μόνο τα δικαιώματα και ποτέ τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτά. Απαιτούν τα δικαιώματα και ζητούν τα προνόμια που τους εξυπηρετούν, χωρίς αυτά να τους αξίζουν ή και να είναι οι κατάλληλοι να τα διαχειριστούν. Δεν ζητάμε δικαιώματα απλώς για να τα ζητάμε, αλλά τα διεκδικούμε ως καθήκον που πρέπει να τα χαρακτηρίζει ο ρεαλισμός, η επιχειρηματολογία, η νηφαλιότητα. Τα δικαιώματα εκάστου φτάνουν μέχρι εκεί που φτάνουν και τα δικαιώματα του άλλου,  συμπορεύονται αλλά δεν αλληλοκαταπατούνται! Σε αντίθετη περίπτωση γίνεται αναρχία και καταντά ασυδοσία. Είναι ιερή η υποχρέωση μας ως άνθρωποι και ως χριστιανοί  να ζητάμε εκείνα που μας ανήκουν και όσα μας αρμόζουν. Η διεκδίκηση είναι επιβεβλημένη, με διάκριση πάντα περιβεβλημένη. Έτσι αυτή θα διατηρεί την επικαιρότητα της και την χρησιμότητα της.

            Επίσης, η καλοσύνη και η ευγένεια δεν μπορεί και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αδυναμία και να μεταφράζεται σε καταπάτηση δικαιωμάτων. Η σιωπή έναντι της νοσηρής αυτής κατάστασης είναι έγκλημα με συνέπειες φρικτές και οδυνηρές. Η αλλαγή στάση ζωής δεν είναι ανέφικτη και η αντίστροφη μέτρηση πρέπει να αρχίσει. Η περιθωριοποίηση  σήμερα θα φέρει έκρηξη αύριο. Είναι νομοτέλεια.  Τα  όρια ανοχής εξανεμίζονται και οι δυνάμεις αντοχής χάνονται. Οι λαοί ενημερώνονται, οι άνθρωποι συνομιλούν, οι κοινωνίες επικοινωνούν.  Οι ακρότητες  δεν ευδοκιμούν και για πολύ και πάντα  προκαλούν απέχθεια, μίσος, αποστροφή. Δικαιώματα που κατοχυρώνονται συνταγματικά και προστατεύονται από οργανισμούς αντέχουν τους κραδασμούς από επίδοξους καταπατητές  και φιλόδοξους εξουσιαστές.

            Αγαπητοί μου,

            Ο άνθρωπος μέσα στην ιστορία αρκετές φορές αισθάνθηκε ότι είναι αδύναμο, μοναχικό, ανυπεράσπιστο ον. Για να υπάρξει η όποιας  μορφής ελευθερία χύθηκαν ποταμοί αίματος, υπήρξαν συρράξεις επί συρράξεων, αγωνίσθηκαν πρόσωπα και λαοί. Το αποτέλεσμα δεν ήταν πάντα το αναμενόμενο. Το ότι ακόμα υπάρχουν ανά τον κόσμο εστίες καταπάτησης προσωπικών ή συλλογικών δικαιωμάτων φανερώνει ότι δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο ιδεατό. Χρειάζονται προς τούτο και άλλες προσπάθειες. Η αναγνώριση, η παραχώρηση, η αξιοποίηση, ο σεβασμός δικαιωμάτων -ιδιαίτερα των αδυνάμων- κρύβει μέσα της αγάπη και προσφέρει νηνεμία. Ας ελπίσουμε ότι οι ταπεινοί μας λόγοι που μόλις ακούσθηκαν θα προξενήσουν τον  προβληματισμό, για να  αναστείλουν τον φόβο και να αποβάλουν τον πόνο. Ευχηθείτε να καταστεί όσο πιο γρήγορα γίνεται εφικτό, εγώ πάντως ταπεινά θα συνεχίσω να προσεύχομαι και εμπράκτως να αγωνίζομαι σθεναρά προς τούτο.

            Σας ευχαριστώ ευγνωμόνως για την υψηλή τιμητική διάκριση και την προσοχή Σας.