• By Fr. John Chryssavgis
  • 20 Φεβρουαρίου 2026

Ο θεολογικός διάλογος ανάμεσα στους Ορθοδόξους (Χαλκηδονίους) και τους Ανατολικούς Ορθοδόξους (μη Χαλκηδονίους) άρχισε επισήμως το 1989. Από τότε η Μικτή Επιτροπή συνεχίζει απρόσκοπτα το έργο της, επιδιώκοντας την υπέρβαση των διαιρέσεων που έχουν παγιωθεί επί αιώνες. Τον περασμένο Νοέμβριο πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικό ακαδημαϊκό συνέδριο, το οποίο διοργάνωσε το Ινστιτούτο Οικουμενικών Σπουδών Huffington, που λειτουργεί στο Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού (Hellenic College–Holy Cross School of Theology). Σκοπός του συνεδρίου ήταν να ενισχύσει τις δύο εκκλησιαστικές οικογένειες στην κοινή τους προσπάθεια να επικυρώσουν και να θέσουν σε εφαρμογή τις θεολογικές συμφωνίες των τελευταίων δεκαετιών.

Εξέχοντες ιεράρχες, θεολόγοι και πιστοί από τις Ορθόδοξες και τις Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες συγκεντρώθηκαν στο Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού, στις 5–6 Νοεμβρίου 2025, στο πλαίσιο ενός διεθνούς συνεδρίου. Πρωταρχικός σκοπός της συνάντησης ήταν να εξετάσουν οι Ορθόδοξοι τη στάση τους απέναντι στον επίσημο διάλογο, την αποδοχή των κοινών κειμένων και την ερμηνεία των ιστορικών διαιρέσεων. Στη θεολογική συζήτηση συμμετείχαν ενεργά και ουσιαστικά εκπρόσωποι από τις Αρχαίες Ανατολικές παραδόσεις — Κόπτες, Αρμένιοι, Σύροι Ορθόδοξοι, Αιθίοπες και Ινδοί. Χάρη στην ενεργό συμμετοχή τους, ο διάλογος δεν εξελίχθηκε μονομερώς, αλλά ανέδειξε τις φωνές και τις εμπειρίες και των δύο εκκλησιαστικών οικογενειών.

Μετά τη λήξη του συνεδρίου, οι διοργανωτές συνέταξαν την ακόλουθη Δήλωση, η οποία συνοψίζει τα πορίσματα και προτείνει τρόπους εφαρμογής τόσο της Δήλωσης του Chambésy (1990) όσο και των νεότερων θεολογικών διαπιστώσεων που αναδείχθηκαν τις επόμενες δεκαετίες, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

ΠΟΡΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από το Συνέδριο των Ορθοδόξων και Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών

«ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟ»

Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού

4–6 Νοεμβρίου 2025

  1. Κατά το διάστημα 4–6 Νοεμβρίου 2025, το Ινστιτούτο Οικουμενικών Σπουδών Huffington της Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού διοργάνωσε συνέδριο για τις σχέσεις μεταξύ Ορθοδόξων και Αρχαίων Ανατολικών Ορθοδόξων. Στις εργασίες του συμμετείχαν εξέχοντες ιεράρχες, θεολόγοι και ερευνητές, ενώ το παρακολούθησαν περισσότεροι από 150 συμμετέχοντες τόσο διά ζώσης όσο και διαδικτυακά.
  2. Το συνέδριο αυτό, το πρώτο του είδους του στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, είχε ιδιαίτερη βαρύτητα. Δεν επεδίωξε να υποκαταστήσει τις θεσμικές διαδικασίες της Μικτής Επιτροπής του Θεολογικού Διαλόγου, αλλά να ενισχύσει την αποδοχή των επίσημων κειμένων του. Κύριος στόχος ήταν ο συντονισμός των Ορθοδόξων μεταξύ τους, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των Αρχαίων Ανατολικών Ορθοδόξων.
  3. Γι’ αυτό και στις περισσότερες συνεδρίες συμμετείχαν δύο Ορθόδοξοι εισηγητές και ένας εκπρόσωπος των Αρχαίων Ανατολικών ως σχολιαστής. Κατόπιν, ακολουθούσε εκτενής συζήτηση. Επίσης, μία συνεδρία αφιερώθηκε στους νέους των δύο εκκλησιαστικών οικογενειών, από την Ορθόδοξη Χριστιανική Αδερφότητα (Orthodox Christian Fellowship – OCF) και τη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού.
  4. Το σαφέστερο μήνυμα της σύναξης ήταν η άμεση ανάγκη ενός ουσιαστικού διαλόγου. Τα Συμφωνηθέντα Κείμενα χρειάζεται να γίνουν αποδεκτά από όλες τις κατά τόπους Εκκλησίες και να οδηγήσουν σε ενότητα και μυστηριακή κοινωνία· διαφορετικά, οι Εκκλησίες οφείλουν να εξηγήσουν γιατί αυτό δεν είναι δυνατό. Κάθε εμμονή στη διαίρεση καθιστά κενές τις επίσημες συμφωνίες των τελευταίων δεκαετιών.
  5. Όσοι συμμετείχαν στη σύναξη αυτή είχαν πλήρη επίγνωση ότι μία ενδεχόμενη αποκατάσταση της ενότητας μεταξύ Ορθοδόξων και Αρχαίων Ανατολικών Χριστιανών θα απαιτήσει τοπικές προσαρμογές και μεταβατικές ρυθμίσεις, για να αντιμετωπισθούν πολλά ποιμαντικά και λειτουργικά ζητήματα και να ξεπεραστούν κάποια ψυχολογικά εμπόδια – καρπός αποξένωσης και απομόνωσης αιώνων. Ωστόσο, η θεολογική σύγκλιση είχε ήδη αναγνωρισθεί και συμφωνηθεί πριν από τρεις και πλέον δεκαετίες από τους προκατόχους μας. Οφείλουμε, επομένως, για εκείνους, αλλά και για τη σημερινή γενεά των πιστών μας να ολοκληρώσουμε και να επισφραγίσουμε τα συμφωνηθέντα. Η αποκατεστημένη ενότητα θα αποτελέσει μια δοκιμασία ταπείνωσης και αγάπης, αλλά θα είναι μαζί και απόδειξη σεβασμού προς τη δική τους αφοσίωση.
  6. Παρά τους θεσμικούς και ανεπίσημους διαλόγους που έχουν διεξαχθεί, αλλά και από όσα ανέδειξε η σύναξή μας τον Νοέμβριο του 2025, διαπιστώνεται, ακόμη, μία εκτεταμένη άγνοια αναφορικά με την ιστορική πορεία και τη χριστολογική σκέψη της κάθε πλευράς. Υπάρχουν έντονες αντιδράσεις ως προς την προοπτική της πλήρους εκκλησιαστικής κοινωνίας, από το Άγιον Όρος και από διάφορους κύκλους της Ανατολικής Ευρώπης. Για την αντιμετώπιση των παρερμηνειών και της παραπληροφόρησης και για την εδραίωση της έως τώρα προόδου, το συνέδριο διατύπωσε τις ακόλουθες συγκεκριμένες προτάσεις. Ορισμένες από αυτές εξειδικεύουν τις ποιμαντικές κατευθύνσεις που είχε ήδη εισηγηθεί η Μικτή Επιτροπή στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ άλλες είναι νέες.
  7. Όλα τα Θεολογικά Κολλέγια και οι Ιερατικές Σχολές οφείλουν να παρέχουν τεκμηριωμένη εκπαίδευση και αναλυτικά προγράμματα σπουδών, προβλέποντας τη συμμετοχή εκπροσώπων της εκάστοτε άλλης εκκλησιαστικής κοινωνίας. Σκοπός είναι η διδασκαλία αυτή να εκφραστεί και μέσα από το κήρυγμα και την κατήχηση στις ενορίες και τις κοινότητές μας.
  8. Σε πατριαρχικό και ευρύτερα εκκλησιαστικό επίπεδο, τα αμοιβαία αναθέματα που έχουν διατυπωθεί κατά αγίων στις αντίστοιχες Εκκλησίες θα πρέπει να αρθούν, λαμβάνοντας υπόψη τα ιστορικά και θεολογικά πορίσματα των τελευταίων πενήντα ετών. Η άρση των αναθεμάτων δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την υποχρέωση να τιμώνται ως άγιοι πρόσωπα που είχαν προηγουμένως αναθεματισθεί. Ωστόσο, εν γένει, είναι, ενδεχομένως, φρονιμότερο και προτιμότερο να καταδικάζονται συγκεκριμένες θεολογικές θέσεις —όπως ο «Ευτυχιανισμός» και ο «Νεστοριανισμός»— παρά να στοχοποιούνται μεμονωμένα πρόσωπα.
  9. Σε τοπικό ενοριακό επίπεδο, όπου το επιτρέπει η γεωγραφική εγγύτητα, μπορούν να οργανώνονται ανταλλαγές επισκέψεων με αφορμή τις πανηγύρεις των ναών, καθώς και κοινές πνευματικές συνάξεις, ημέρες μελέτης και κοινωνικές εκδηλώσεις, με σκοπό την επικοινωνία και την αμοιβαία εξοικείωση.
  10. Σε πρακτικό επίπεδο, η διαδικασία υποδοχής των πιστών από τη μία εκκλησιαστική κοινωνία στην άλλη θα πρέπει να λάβει ενιαία μορφή ομολογίας πίστεως. Οι αδιάλλακτες φωνές εκατέρωθεν χρειάζεται να επισημαίνονται, να αντιμετωπίζονται και, εφόσον απαιτείται, να ελέγχονται, προς στήριξη της συντριπτικής πλειονότητας των πιστών που επιθυμούν μια τέτοια συμφιλίωση. Στο ίδιο πνεύμα, τα επίσημα κείμενα, ιδίως σε εκπαιδευτικό και ακαδημαϊκό πλαίσιο, χρειάζεται με την πάροδο του χρόνου να αποφεύγουν αυστηρά την παλαιά πολεμική και ανακριβή ορολογία, όπως ο όρος «μονοφυσιτισμός» (ο οποίος σήμερα αναφέρεται αποκλειστικά στην αιρετική διδασκαλία που αρνείται ότι ο Χριστός είναι ομοούσιος προς ημάς κατά την ανθρώπινη φύση — θέση που δεν υιοθετείται ούτε από τις Ορθόδοξες ούτε από τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες).
  11. Τέλος, αναφορικά με τη μυστηριακή κοινωνία, ο επιδιωκόμενος στόχος πρέπει να είναι η πλήρης μυστηριακή κοινωνία. Εάν εξετάσουμε με ακεραιότητα και ειλικρίνεια τις διμερείς μας σχέσεις και τα συμφωνηθέντα κείμενα, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι κανένας άλλος διάλογος — είτε με τηΡωμαιοκαθολική Εκκλησία είτε με την Αγγλικανική Κοινωνία είτε και με την Παγκόσμια Λουθηριανή Ομοσπονδία— δεν έχει προσεγγίσει σε τέτοιο βαθμό τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών ανάμεσα στις δύο συγγενείς εκκλησιαστικές οικογένειες. Η διαίρεσή τους ανάγεται σε μια πολύ προγενέστερη εποχή από εκείνη του Ανατολικού και Δυτικού Σχίσματος ή των Προτεσταντικών διασπάσεων. Στην πορεία προς την πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία, θα ήταν ωφέλιμο να υιοθετηθούν ενδιάμεσα βήματα, όπως η επίσημη αναγνώριση της μυστηριακής κοινωνίας για τα μικτά ζεύγη Ορθοδόξων και Αρχαίων Ανατολικών Ορθοδόξων, όπως ήδη συμβαίνει σε πολλές περιοχές του κόσμου.

Το πλήρες κείμενο της Δήλωσης είναι διαθέσιμο σε μορφή PDF στον ακόλουθο σύνδεσμο: EO-OO Report 2025.

Εκ μέρους της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου:

ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ (ΧΑΛΚΗΔΟΝΙΟΙ)

π. John Chryssavgis, συνεπικεφαλής
Ινστιτούτο Οικουμενικών Σπουδών Huffington, Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού (Hellenic College–Holy Cross School of Theology)

Δρ Peter Bouteneff, συνεπικεφαλής
Θεολογική Σχολή του Αγίου Βλαδιμήρου (St. Vladimir’s Orthodox Theological Seminary)

Αρχιεπίσκοπος Alexander Golitzin
Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική (Orthodox Church in America)

Πρωτ. Δρ Nicolas Kazarian
Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής (Greek Orthodox Archdiocese of America)

Πρωτ. Δρ Philip Halikias
Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού, Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού

Πρωτ. Δρ Gary Alexander
Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού, Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού

ΑΡΧΑΙΕΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Αρχιεπίσκοπος Vicken Aykazian

Αρμενική Αποστολική Εκκλησία

Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών

Επίσκοπος Kyrillos

Κοπτική Ορθόδοξη Επισκοπή Λος Άντζελες

Θεολογική Σχολή Αγίου Αθανασίου και Αγίου Κυρίλλου (St. Athanasius and St. Cyril Theological School) 

Επίσκοπος Daniel Findikyan

Θεολογική Σχολή Gevorgyan (Gevorgyan Theological Seminary)

Θεολογική Σχολή St. Nersess της Αρμενικής Εκκλησίας (St. Nersess Armenian Seminary)

Atsede Elegba

Αιθιοπική Ορθόδοξη Εκκλησία Tewahedo

Δρ George Kiraz

Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών, Πρίνστον (Institute for Advanced Study, Princeton)

Beth Mardutho: Συριακό Ινστιτούτο (The Syriac Institute)

Δρ Andrew Youssef

Κολλέγιο Trinity, Τορόντο (Trinity College, Toronto)