• 1 Ιουνίου 2026

Η εγκύκλιος Magnifica Humanitas του Πάπα Λέοντος επαναφέρει στο προσκήνιο τη ρωμαιοκαθολική κοινωνική διδασκαλία, υπενθυμίζοντας παράλληλα στους χριστιανούς όλου του κόσμου ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αποτελεί δώρο Θεού. Εστιάζοντας στην φροντίδα προς τον συνάνθρωπο, η Magnifica Humanitas έρχεται να τονίσει ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν την ανάγκη της αμοιβαίας φροντίδας και πως η τελευταία δεν πρέπει να περιορίζεται ούτε να παραμερίζεται εξαιτίας της τεχνολογικής προόδου. Το κείμενο παρουσιάζει την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά και ως μία υπαρξιακή απειλή για την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση και αναφέρεται στις θεμελιώδεις αρχές της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Για τον Πάπα Λέοντα, η κοινωνική διδαχή της Εκκλησίας αποτελεί μια απάντηση στην αποδυνάμωση της ανθρώπινης διάστασης της ζωής που μπορεί να συνοδεύει την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

AI and Theology, An Orthodox Observer Conference on October 31st, 2025 in Brookline, Ma. Keynote Presentation by Michael Kratsios, Director, White House Office of Science & Technology Policy at The Maliotis Cultural Center at HCHCΗ Δρ Sarah Riccardi-Swartz μιλά για τη σχέση τεχνητής νοημοσύνης και θεολογίας, στο συνέδριο του Orthodox Observer που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 και είχε ως θέμα: «Υπάρχει σημείο συνάντησης μεταξύ του θείου και του ψηφιακού κόσμου;» Φωτογραφία: Orthodox Observer/Δημήτριος Πανάγος.

Κεντρική θέση του κειμένου αποτελεί η διαπίστωση ότι «κάθε άνθρωπος είναι πλασμένος κατ’ εικόνα Θεού και αποτελεί μέρος ενός δικτύου σχέσεων που τον συνδέει με τους άλλους, με συγκεκριμένες κοινότητες, αλλά και με ολόκληρη τη δημιουργία» (παρ. 73). Η αντίληψη αυτή, σύμφωνα με τη ρωμαιοκαθολική διδαχή, στηρίζει την προτεραιότητα της κοινωνικής δικαιοσύνης απέναντι σε μια τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία ενδέχεται να οξύνει τις ανθρώπινες ανισότητες, να επιτείνει την περιβαλλοντική υποβάθμιση και να μεταβάλει σταδιακά την αντίληψή μας για την ανθρώπινη περατότητα και την έννοια του ανθρώπου. Απέναντι στη διαρκώς αυξανόμενη ισχύ της τεχνητής νοημοσύνης, ο Πάπας Λέων υπενθυμίζει ότι «η αύξηση της ισχύος δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην κάτι καλύτερο» (παρ. 93) και ότι κάθε τεχνολογική πρόοδος απαιτεί διάκριση. Η ορθή αυτή κρίση είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς η μακροχρόνια χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί σταδιακά να αμβλύνει την ανάγκη του ανθρώπου για ουσιαστική επικοινωνία και ανθρώπινη επαφή.

Ένα βασικό σημείο αναφοράς στην εγκύκλιο του Πάπα Λέοντος αποτελεί η άποψη ότι «η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί ένα αμιγώς τεχνικό ζήτημα· όταν χρησιμοποιείται σε τομείς που ασκούν επιρροή στη ζωή των ανθρώπων, επηρεάζει και τα δικαιώματά τους, καθορίζει τις ευκαιρίες που έχουν στη  διάθεσή τους, διαμορφώνει την κοινωνική τους θέση και μπορεί να διευρύνει ή να περιορίσει την ελευθερία τους» (παρ. 102). Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι, επομένως, ηθικά ουδέτερη και η χρήση της πρόκειται να έχει βαθύ αντίκτυπο όχι μόνο στη δική μας τη γενιά αλλά και στις επόμενες, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια, καθώς και τις κοινωνικές και ηθικές μας ευθύνες.

Ο Πάπας Λέων καλεί τους Ρωμαιοκαθολικούς σε ολόκληρο τον κόσμο να κάνουν υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας και να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική και πολιτική ζωή, καλλιεργώντας συνθήκες ειρηνικής συνύπαρξης και κοινωνικής δικαιοσύνης. Αναγνωρίζει επίσης ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο ψηφιακός κόσμος ευνοούν τηνπολιτική πόλωση και την επικράτηση της λογικής της ισχύος έναντι του διαλόγου. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η Magnifica Humanitas υποστηρίζει ότι «πρέπει να εγκαταλείψουμε μια ατομοκεντρική και τεχνοκρατική αντίληψη για τον άνθρωπο», προκειμένου να να δούμε τον άνθρωπο ως «ένα δημιούργημα που συνδέεται με τα άλλα έμβια όντα, καθώς και με ολόκληρη τη δημιουργία μέσα από ένα πλέγμα σχέσεων» (παρ. 237).

Η Magnifica Humanitas προβάλλει ένα τολμηρό ρωμαιοκαθολικό όραμα για το κοινό καλό, αναγνωρίζοντας τόσο τους πειρασμούς όσο και τους περιορισμούς που συνεπάγεται η τεχνολογία για την κοινωνική πρόοδο. Έρχεται έτσι να υπενθυμίσει στους Ρωμαιοκαθολικούς ότι σκοπός της ανθρώπινης ζωής δεν είναι η αποτελεσματικότητα, η τεχνολογική καινοτομία ή η παραγωγικότητα, αλλά η φροντίδα προς τον συνάνθρωπο, η προάσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας και των δικαιωμάτων, καθώς και η γεφύρωση των διαιρέσεων.

Η Δρ Sarah Riccardi-Swartz είναι επίκουρη καθηγήτρια Θρησκειολογίας και Ανθρωπολογίας στο Northeastern University.