Η αγιογραφία είναι μια γλώσσα εικαστική. Υπερβαίνοντας τις λέξεις και τον προφορικό λόγο, δίνει τη δυνατότητα στους Ορθοδόξους αλλά και στους μη Ορθοδόξους να προσεγγίσουν τις αφηγήσεις, τα διδάγματα, αλλά και τα συναισθήματα που ανακαλεί και καλλιεργεί η Ορθόδοξη παράδοση. Για την εικαστικό Katerina Spilio, η αγιογραφία γίνεται έτσι ένα πνευματικό μέσο έκφρασης της αγάπης.
Μεγαλωμένη σε οικογένεια καλλιτεχνών, η Katerina Spilio διδάχθηκε τις βασικές αρχές της αγιογραφίας από τον πατέρα της. Ο τελευταίος είχε σπουδάσει στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και είχε πάει στις Ηνωμένες Πολιτείες έπειτα από πρόσκληση του Αρχιεπισκόπου Ιακώβου, προκειμένου να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής σε έργα αγιογράφησης. Έτσι, για πολλά χρόνια η Katerina Spilio εργάστηκε στο πλευρό του, παρατηρώντας τις τεχνικές του και ασκούμενη, παράλληλα, στο δικό της εργαστήριο.
Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην αγγλική γλώσσα στο Πανεπιστήμιο Pace, εγκαταστάθηκε, το 1991, στο Χέιστινγκς-ον-Χάντσον (Hastings-on-Hudson). Εκεί, μοιράζοντας τον χρόνο της ανάμεσα στην ανατροφή των θυγατέρων της και στις καλλιτεχνικές αναθέσεις της, αφοσιώθηκε σταδιακά στην αγιογραφία, μια τέχνη άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διά βίου καλλιτεχνική πορεία του πατέρα της.
Προτού δημιουργήσει το δικό της εργαστήριο, εργάστηκε ως βοηθός του πατέρα της σε πολυάριθμα έργα για ναούς. Ανέλαβαν μαζί διάφορες εργασίες σε Ορθόδοξους και Ρωμαιοκαθολικούς ναούς στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, όπως λ.χ. στην αποκατάσταση του ρωσικού Ορθόδοξου Ναού της Αγίας Τριάδας στη Βαλτιμόρη, καθώς και έργα για Ρωμαιοκαθολικές ενορίες στην ευρύτερη περιοχή της Νέας Υόρκης.
Επιπλέον, πέρα από την εκκλησιαστική τέχνη, η Katerina Spilio διέγραψε μια επιτυχημένη πορεία και στον χώρο της διακοσμητικής ζωγραφικής, δουλεύοντας για την τηλεόραση και τον κινηματογράφο και αναλαμβάνοντας έργα αποκατάστασης ιστορικών κτιρίων. Εργάστηκε έτσι σε διάφορες παραγωγές, όπως το Saturday Night Live, σε ταινίες, όπως το The Bride, αλλά και σε τηλεοπτικές εκπομπές όπως το John Oliver Show. Υπήρξε επίσης επικεφαλής της καλλιτεχνικής ομάδας στην εκτεταμένη αποκατάσταση του ιστορικού Hotel Syracuse, επιβλέποντας τις τοιχογραφίες, τις τεχνικές απομίμησης ξύλου και τη διακόσμηση με στένσιλ, και εκπαιδεύοντας την ομάδα εργασίας του κτηρίου, σε μια έκταση 28.000 τετραγωνικών μέτρων περίπου.
Μετά τον θάνατο του πατέρα της το 2013, συνέχισε να εργάζεται αυτόνομα, δουλεύοντας κάθε φορά με την ίδια φροντίδα και αγάπη για την τέχνη της.
Παρότι το έργο της εκτείνεται τόσο στη θρησκευτική όσο και στην κοσμική τέχνη, η αγιογραφία παρέμεινε πάντα στο επίκεντρο της δημιουργίας της, ενώ ένα μεγάλο μέρος του έργου της αντλεί έμπνευση από την παραδοσιακή βυζαντινή τεχνοτροπία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι εικόνες, μέσα στην Ιστορία, εξυπηρετούσαν και ένα θεολογικά παιδαγωγικό ρόλο, αφού παρουσίαζαν τη ζωή του Χριστού και των αγίων σε όσους πιστούς δεν γνώριζαν ανάγνωση. Κι ενώ η δυτική θρησκευτική ζωγραφική δίνει συχνά έμφαση στον ρεαλισμό, οι βυζαντινές εικόνες καλούν τον θεατή σε περισυλλογή και πνευματική ενατένιση.
«Οι εικόνες πρέπει να έχουν μια σοβαρότητα, μια ιεροπρέπεια, για να μεταδώσουν ευθύβολα το μήνυμά τους ενώ ταυτόχρονα χρειάζεται να εκφράζουν συμπόνια, κατανόηση και αγάπη» λέει η Katerina Spilio. «Δεν είναι απόλυτα ρεαλιστικές. Έτσι, ο καθένας, με τον νου και την ψυχή του, καλείται να ερμηνεύσει την κάθε εικόνα με τον δικό του τρόπο. Η ερμηνεία της τέχνης είναι τελικά ένα στοιχείο προσωπικό».
Για την Katerina Spilio, κάθε εικόνα πρέπει να καλλιεργεί την εσωτερική γαλήνη.
«Προσπαθώ να δημιουργώ παραστάσεις που φέρνουν αρμονία και γαληνεύουν την ψυχή, έτσι ώστε όταν οι άνθρωποι μπαίνουν σε έναν ναό, να προσεύχονται και να αισθάνονται καλύτερα».
Πιστεύει μάλιστα ότι, για να μεταδώσει μια εικόνα το αίσθημα της γαλήνης, χρειάζεται να είναι σχεδιασμένη με προσοχή. Αξιοποιώντας, λοιπόν, την εικαστική της παιδεία η εικαστικός δημιουργεί ισορροπημένες, συμμετρικές παραστάσεις, εφαρμόζοντας συχνά τις αναλογίες μιας χρυσής τομής. Όπως συμβαίνει με τον γραφικό χαρακτήρα έτσι και η πινελιά κάθε αγιογράφου, λέει, αποκτά με τον καιρό τη δική της ταυτότητα: γίνεται ένα είδος εικαστικού αποτυπώματος, που ξεχωρίζει τον έναν δημιουργό από τον άλλο.
Αλλά η καλλιτεχνική της αναζήτηση δεν περιορίζεται στην παραδοσιακή αγιογραφία. Τα τελευταία χρόνια πειραματίζεται, μεταφέροντας τα γεωμετρικά σχήματα και την επίπεδη προοπτική της αγιογραφίας σε άλλα κοσμικά θέματα, όπως είναι λ.χ. τα οικογενειακά πορτρέτα.
«Τι μπορώ να αφαιρέσω από μια παράσταση, χωρίς να πάψει αυτή να είναι αναγνωρίσιμη;» αναρωτιέται η Katerina Spilio.
Και εξετάζει, μέσα από τη δημιουργία της, ζητήματα γλώσσας, αντίληψης, καθώς και δικαιοσύνης. Το ενδιαφέρον της τραβά επίσης η δύναμη των λέξεων, η ικανότητα που έχουν να ενώσουν ή να διχάσουν μια κοινότητα. Το 2001, αξιοποιώντας τις σπουδές της στην αγγλική γλώσσα, είχε δημιουργήσει έργα στα οποία είχε αφαιρέσει από διάφορες λέξεις τα φωνήεντα, αφήνοντας το κοινό να ερμηνεύσει μόνο του διάφορα αποσπάσματα λέξεων, όπως λ.χ. «JSTCE» και «FRDM».
Η αμφισημία εκείνων των έργων είχε προκαλέσει τότε πολύ διαφορετικές αντιδράσεις. Ορισμένοι θεατές είχαν αποδεχτεί την πρόκληση και είχαν προσπαθήσει να αναζητήσουν το κρυμμένο νόημα, ενώ κάποιοι άλλοι είχαν αντιδράσει, υποστηρίζοντας, για παράδειγμα, ότι δεν μπορεί να υπάρξει «υπερβολική δικαιοσύνη». Μέσα από εκείνα τα έργα, η δημιουργός είχε, ωστόσο, διερευνήσει την ιδέα ότι η γλώσσα δεν είναι ποτέ ουδέτερη, αλλά διαμορφώνεται στο πλαίσιο του πολιτισμού, που καθορίζει κάθε φορά την ερμηνεία της, ρυθμίζοντας παράλληλα και τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.
Σε όλη τη διάρκεια της καλλιτεχνικής της πορείας, η Katerina Spilio υπερασπίζεται με συνέπεια την παρουσία των γυναικών στην εκκλησιαστική τέχνη. Παρότι κάποιες παλαιότερες αντιλήψεις περιόριζαν τη συμμετοχή τους σε ποικίλες πτυχές της εκκλησιαστικής ζωής, η ίδια πιστεύει ότι η καλλιτεχνική κλίση και κλήση υπερβαίνει το φύλο.
«Στην τέχνη είμαστε όλοι ίσοι. Έχουμε όλοι την ίδια αξία, ανεξάρτητα από το φύλο μας» αναφέρει και ενθαρρύνει τις γυναίκες να ασχοληθούν με την αγιογραφία για να προσφέρουν στην Εκκλησία το έργο της δημιουργίας τους.
Η ίδια και το εργαστήριό της έχουν αναλάβει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα έργα αγιογραφίας και αποκατάστασης:
- Την «Πλατυτέρα», στον Ιερό Ναό Αγίας Ειρήνης, Αστόρια, Νέα Υόρκη
- Τον «Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή», στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, Γουάικοφ, Νέα Ιερσέη
- Τον «Μυστικό Δείπνο», στο Παρεκκλήσιο Ευαγγελισμού της Θεοτόκου υπ’ αριθ. 1, Μόντρεαλ, Κεμπέκ, Καναδάς
- Τους «Αποστόλους», την «Αγία Βαρβάρα» και «Αγία Ειρήνη», στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Μπρούκλιν, Νέα Υόρκη
- Την «Παναγία», τους «Τέσσερις Αγγέλους» και τον «Χριστό», στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας, Μπρίτζπορτ, Κονέκτικατ
- Την καλλιτεχνική διεύθυνση και τον σχεδιασμό, τη δημιουργία πρωτότυπων έργων, την αποκατάσταση ιστορικών χώρων και την εφαρμογή τεχνοτροπιών απομίμησης υλικών στο ξενοδοχείο Hotel Syracuse/Downtown Marriott, στις Συρακούσες της Νέας Υόρκης — ένα έργο που βραβεύτηκε από τον Οργανισμό Διατήρησης της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της Πολιτείας της Νέας Υόρκης.
- Μια συντήρηση πίνακα του Ζυλ Μπρετόν (Jules Breton) και την αποκατάσταση παλαιών κορνιζών στο Κολέγιο Mount Saint Vincent, Ρίβερντεϊλ, Νέα Υόρκη
- Την καλλιτεχνική διεύθυνση και τον σχεδιασμό στον Ρωσικό Ορθόδοξο Ναό της Αγίας Τριάδας, στη Βαλτιμόρη του Μέριλαντ.
