To Ιερό του Αγίου Φωτίου στην παλαιότερη πόλη Ευρωπαίων μετοίκων της Αμερικής

Ο Δον Θεόδωρος Γκριέγκο, θεωρείται, κατά τους ιστορικούς, ο πρώτος Έλληνας που έφθασε στην Αμερική, το 1528. Ήταν το μόνο μέλος της ισπανικής αποστολής του Narváez με ελληνική καταγωγή. Δεν μαρτυρείται, πάντως, ότι ο ίδιος ή άλλα μέλη της ήταν Ορθόδοξοι. Η αποστολή αποσκοπούσε στην αναζήτηση πλούτου, χρυσού και άλλων πόρων στον αποκαλούμενο «Νέο Κόσμο». Από τους συμμετέχοντες, είχαν διασωθεί μόλις τέσσερις: όλοι οι υπόλοιποι είχαν χαθεί, ανάμεσά τους και ο Θεόδωρος. Προς τιμήν του μάλιστα έχει ανεγερθεί και ένα άγαλμα, στην παραλία Clearwater Beach της Φλόριντα.

Εκτός από τον Θεόδωρο Γκριέγκο, οι πρώτοι Έλληνες που επιδίωξαν να εγκατασταθούν στην Αμερική συμμετείχαν στην αποστολή του Andrew Turnbull. Οι άνδρες της αποβιβάστηκαν στη Φλόριντα και ίδρυσαν, το 1768, την αποικία της Νέας Σμύρνης. Ο Ισπανός ιστορικός, Pedro Pablo Moreno Loucas -Torres, αναφέρει ότι είκοσι μέλη της  ελληνορθόδοξης ενορίας στο Μαχόν της Μινόρκας ακολούθησαν έναν Σκωτσέζο ιατρό, τον Andrew Turnbull, με σκοπό την ίδρυση της Νέας Σμύρνης: μιας αποικίας όπου συμβασιούχοι εργάτες δούλευαν στις φυτείες του ίντιγκο. Στην αποστολή συμμετείχε και ένας Ορθόδοξος ιερέας από τη Μινόρκα, ο π. Θεόκλητος, ο οποίος είχε συνοδεύσει τους Έλληνες κατά το ταξίδι τους προς την Αμερική. Μαζί του βρίσκονταν και δύο Καθολικοί ιερείς, ο π. Camps και ο π. Casanovas, οι οποίοι μεριμνούσαν για τις πνευματικές ανάγκες των υπόλοιπων εργατών. Οι εργάτες προέρχονταν από τη Μινόρκα, την Ιταλία και την Ελλάδα· η πλειονότητα των Ελλήνων καταγόταν από τη Μάνη της Πελοποννήσου, ενώ άλλοι προέρχονταν από την Κορσική και άλλα νησιά. Συνολικά, περίπου 500 Έλληνες πραγματοποίησαν αυτό το ταξίδι όχι ως άποικοι ή μετανάστες, αλλά ως εργάτες με δεσμευτικές συμβάσεις, τους οποίους ο ίδιος ο Turnbull είχε δελεάσει με την υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής – μια υπόσχεση που τελικά δεν ευοδώθηκε.

Η ζωή στη Νέα Σμύρνη ήταν ιδιαίτερα σκληρή, καθώς οι συμβασιούχοι εργάτες προσπαθούσαν με κόπο να προσαρμοστούν στο νέο τους περιβάλλον, δουλεύοντας αδιάκοπα στις φυτείες του ίντιγκο. Οι Έλληνες άντεξαν χάρη στην Ορθόδοξη πίστη τους, βρίσκοντας στήριγμα και παρηγοριά στη διακονία του π. Θεοκλήτου, έως τον τραγικό πνιγμό του κατά την εξέγερση του Forni. Οι δύο κληρικοί που απέμειναν, αμφότεροι Καθολικοί, επιχείρησαν να βοηθήσουν τους εργάτες να διεκδικήσουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Αλλά οι προσπάθειές τους αυτές οδήγησαν τελικά στην εκδίωξη του π. Casanovas από τη Νέα Σμύρνη. Οι συνθήκες διαβίωσης έγιναν με τον καιρό τόσο σκληρές, ώστε το 1777 Έλληνες και Μινορκάνοι εγκατέλειψαν την αποικία και κατέφυγαν στον Άγιο Αυγουστίνο, την πρώτη πόλη των Ευρωπαίων μετοίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναζητώντας μία καλύτερη τύχη.

Οι Έλληνες που έφθασαν στον Άγιο Αυγουστίνο, με επώνυμα όπως «Fundulakis», «Mauromati» και «Stephanopoli», έτυχαν χάριτος και είχαν τη δυνατότητα να ξεκινήσουν εκ νέου τη ζωή τους στο Avero House. Εκεί εγκαταστάθηκε και η ελληνορθόδοξη κοινότητα, καθώς το Avero House παρείχε τον αναγκαίο λατρευτικό χώρο για την άσκηση της πίστης τους. Ο π. Camps είχε επιμελώς καταγράψει βαπτίσεις, γάμους, κηδείες και άλλα μυστήρια της κοινότητας στον Άγιο Αυγουστίνο, σημειώνοντας χαρακτηριστικά το θρήσκευμα και την καταγωγή του καθενός. Το αρχείο αυτό, γνωστό ως «Χρυσό Βιβλίο», αποτελεί μια πολύτιμη μαρτυρία για την αποικιακή Αμερική, καθώς αποτυπώνει όχι μόνο τη Μυστηριακή ζωή, αλλά και την εθνοτική και θρησκευτική ποικιλομορφία της κοινότητας στον Άγιο Αυγουστίνο.

Το Avero House διατηρείται έως σήμερα, έχοντας μετατραπεί σε έναν Ιερό λατρευτικό χώρο που είναι αφιερωμένος στον Άγιο Φώτιο (St. Photios Greek Orthodox National Shrine). Είναι ένας τόπος που έχει χαρακτηριστεί ως το σημείο απαρχής της ελληνικής διασποράς στην Αμερική και ως ένα σημείο αναφοράς της Ορθόδοξης πίστης στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1965, πέντε οικογένειες, οι Tom και Despina Xynides, James και Stella Kalivas, George και Olga Fotiou, Spero και Martha Zepatos, καθώς και οι Steve και Geraldine Sarris, αντιλήφθηκαν την ιδιαίτερη σημασία του Avero House στην ιστορική πορεία της Ορθοδοξίας στην Αμερική.

Έτσι, με την καθοδήγηση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Ιακώβου, οι οικογένειες αυτές προχώρησαν και υπέβαλαν προσφορά για την αγορά του ακινήτου. Την αρχική υποθήκη υπέγραψαν οι οικογένειες Sarris, Zepatos, Kalivas και Xynides. Στην προσπάθειά τους αυτή συνέβαλαν οικονομικά και πολλοί ακόμη από το Jacksonville και τον Άγιο Αυγουστίνο. Ωστόσο, οι πέντε αυτές οικογένειες ήταν εκείνες που είχαν το όραμα και τη διορατικότητα, διαβλέποντας τη σημασία που είχε Avero House για την Ορθοδοξία στην Αμερική.

Το ακίνητο περιήλθε, το 1966, στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής και, υπό τη συνετή καθοδήγηση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Ιακώβου, το Ιερό του Αγίου Φωτίου διαμορφώθηκε κατάλληλα και καθιερώθηκε ως ο πρώτος λατρευτικός χώρος αναφοράς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Πρώτος Εκτελεστικός Διευθυντής του ορίστηκε ο James George Couchell (μετέπειτα Μητροπολίτης Ξάνθου Δημήτριος, μακαριστός), ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στην υλοποίηση του οράματος και στην ολοκλήρωση του έργου, το 1982, αναδεικνύοντάς το σε έναν τόπο πνευματικής αναφοράς και μαρτυρίας.

Με την ευκαιρία της 250ής επετείου από την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, το Ιερό του Αγίου Φωτίου υπενθυμίζει τις ταπεινές απαρχές της ελληνικής διασποράς στην Αμερική και τη μακρά, αδιάλειπτη παρουσία της Ορθόδοξης χριστιανικής πίστης στη χώρα. Οι εκδηλώσεις θα συνεχιστούν και το 2027, με αφορμή τη συμπλήρωση 250 ετών από τότε που η ελληνική κοινότητα μετεγκαταστάθηκε από τη Νέα Σμύρνη στον Άγιο Αυγουστίνο της Φλόριντα. Οι εκδηλώσεις θα αρχίσουν στη Νέα Σμύρνη στις 11 Μαρτίου 2027 και θα κορυφωθούν στον Άγιο Αυγουστίνο, από τις 16 έως τις 21 Μαρτίου 2027. Αναμένουμε να σας υποδεχθούμε με χαρά στο Ιερό του Αγίου Φωτίου.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «250 χρόνια Αμερική: Η Ορθοδοξία στη νέα πατρίδα» (America at 250: Orthodoxy in a New Homeland), η οποία συνδιοργανώνεται από το Orthodox Observer και το Τμήμα Διορθόδοξων, Οικουμενικών και Διαθρησκειακών Σχέσεων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, με σκοπό να τιμήσει την παρουσία της Ορθόδοξης χριστιανικής πίστης στην Αμερική και να αναδείξει την επέτειο των 250 ετών από την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών.