• 2 Απριλίου 2026

Λιγότερο από το 1% των Αμερικανών υπηρετεί στον στρατό των ΗΠΑ, παρόλα αυτά υπάρχει μια ακόμη μικρότερη ομάδα δίπλα στους στρατιώτες: είναι οι Ορθόδοξοι στρατιωτικοί ιερείς. Πρόκειται για μια διακονία η οποία, έχοντας τις ρίζες της στην πίστη, έχει να κάνει με τις ειδικές συνθήκες της στρατιωτικής ζωής· ενώ αποτελεί παράλληλα μια σημαντική, αλλά και συχνά αφανή πτυχή της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Ο π. William «Bill» Bartz, απόστρατος ιερέας του Ναυτικού και σήμερα αρμόδιος για την εκκλησιαστική έγκριση των στρατιωτικών ιερέων της Αρχιεπισκοπής, μιλά στη Marissa Costidis του Orthodox Observer  για αυτή τη διακονία, φωτίζοντας τη μακρόχρονη προσφορά, τη θυσία, καθώς και την ηθική συμπαράσταση των στρατιωτικών ιερέων προς τους στρατιωτικούς και τις οικογένειές τους, σε όλο τον κόσμο.

Όπως λέει π. William «Bill» Bartz, η πορεία του προς τη στρατιωτική ιερωσύνη δεν ήταν ούτε προσχεδιασμένη ούτε προδιαγεγραμμένη. «Κάθε άλλο» θα πει, «είχα όμως την ευλογία να δεχτώ επιρροές και κατευθύνσεις από ανθρώπους ανιδιοτελείς».

Μεγαλωμένος στο Άκρον του Οχάιο, ο π. Bill ήταν γιος ιερέα. Ο πατέρας του, π. George Bartz, υπήρξε σπουδαίος άνθρωπος και είχε ενθαρρύνει περισσότερους από δώδεκα ενορίτες να ακολουθήσουν την ιερωσύνη. Ο π. Bill δεν ήθελε αρχικά να βαδίσει στα βήματά του, τελικά όμως γράφτηκε στο Ελληνικό Κολλέγιο – Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού (Hellenic College Holy Cross – HCHC).

Ο π. Bill Bartz με τον πατέρα του, π. George Bartz, και τον γιο του George, το 1999. Φωτογραφία: ευγενική παραχώρηση του π. Bill Bartz.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Ελληνικό Κολλέγιο–Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού, ο π. Bill γνώρισε τον π. George Paulson, τον πρώτο εν ενεργεία Ορθόδοξο στρατιωτικό ιερέα. Εκείνη την περίοδο, ο π. George βρισκόταν στη Βοστώνη και είχε τραβήξει το ενδιαφέρον πολλών φοιτητών στη σχολή που έκαναν ουρές για να του μιλήσουν.

Χάρη στη φιλία του με τον συμφοιτητή του Nicholas Pissare (σήμερα, Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ντητρόιτ κ. Νικόλαος), ο οποίος προγραμμάτιζε όλα τα ραντεβού τού π. George, ο π. Bill είχε την ευκαιρία να έχει συχνή επικοινωνία με τον π. George. Μέσα από την επαφή μαζί του, άρχισε σιγά σιγά να στερεώνεται μέσα του η ιδέα της αποστολής του.

«Οι γονείς μου μού έδωσαν το πρώτο υλικό» λέει ο π. Bill. «Ο π. [George] Paulson το κατεργάστηκε».

Ο π. George δεν περιορίστηκε στο να συμβουλεύει τον π. Bill: του έδειξε στην πράξη μια διαφορετική μορφή διακονίας, η οποία δεν περιορίζεται στα όρια της ενορίας, αλλά επεκτείνεται στη ζωή των ανθρώπων που έχουν να αντιμετωπίσουν τον ξεριζωμό, την απόσταση και την αβεβαιότητα.

Μια μέρα, στην κουβέντα επάνω, ο π. Bill τού είπε ότι σκεφτόταν να καταταγεί στο Ναυτικό των ΗΠΑ. «Πάμε να το κάνουμε» του απάντησε ο π. George.

Ο π. Bill κατατάχτηκε στο Ναυτικό και άρχισε την εκπαίδευσή του τον Μάιο του 1977. Είχε αποφοιτήσει το 1975 και το 1978 παντρεύτηκε την Emily Mamalis, την οποία είχε γνωρίσει στο Ionian Village. Αφού υπηρέτησε στον Ιερό Ναό του Αγίου Παύλου στο North Royalton του Οχάιο, εντάχθηκε στην ενεργό υπηρεσία το 1984. Υπηρέτησε συνολικά στο Ναυτικό επί 34 χρόνια — 27 χρόνια σε ενεργό υπηρεσία και 7 στην Εφεδρεία — και είναι απόστρατος εδώ και 15 χρόνια. Ο ίδιος εκφράζει βαθιά ικανοποίηση για τη διακονία του, τόσο μέσα στην Εκκλησία όσο και στον στρατό, «αφού βοήθησε ανθρώπους, προσφέροντάς τους παρηγοριά και γαλήνη».

Ο π. Bill λαμβάνει το μετάλλιο Navy Commendation Medal στη Ναυτική Βάση του Norfolk, το 1990. Φωτογραφία: ευγενική παραχώρηση του π. Bill Bartz.

Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής έχει σταθερή παρουσία στη στρατιωτική ιερατική διακονία κιόλας από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, όταν ο π. George Paulson είχε για πρώτη φορά ενταχθεί στην ενεργό υπηρεσία. Σήμερα, η διακονία αυτή συνεχίζεται μέσα σε οργανωμένο πλαίσιο που προετοιμάζει τους στρατιωτικούς ιερείς να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αποστολής τους. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για τη λειτουργία αυτού του συστήματος έχει ο αρμόδιος για την εκκλησιαστική έγκριση των στρατιωτικών ιερέων, μια θέση που σήμερα κατέχει ο π. Bill, αξιοποιώντας την πολυετή εμπειρία του για να καθοδηγήσει τη νέα γενιά.

Υπό την εποπτεία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ντητρόιτ κ. Νικολάου, ο π. Bill φροντίζει ώστε οι Ορθόδοξοι κληρικοί που υπάγονται στη Συνέλευση των Κανονικών Ορθοδόξων Επισκόπων των Ηνωμένων Πολιτειών να λαμβάνουν την απαραίτητη εκκλησιαστική έγκριση πριν να ενταχθούν στον στρατό — κάτι που αποτελεί προϋπόθεση για όλους τους στρατιωτικούς ιερείς, ενώ τους καθοδηγεί, παράλληλα, σε όλη τη διαδικασία της προετοιμασίας.

«Όλοι οι στρατιωτικοί ιερείς πρέπει να έχουν την έγκριση του εκκλησιαστικού τους φορέα πριν ενταχθούν στον στρατό» εξηγεί ο π. Bill. «Ο δικός μας ρόλος είναι να διασφαλίζουμε ότι είναι προετοιμασμένοι για αυτή την ξεχωριστή διακονία σε πνευματικό, ποιμαντικό και πρακτικό επίπεδο».

Οι Ορθόδοξοι στρατιωτικοί ιερείς πρέπει να είναι χειροτονημένοι ιερείς. Μπορούν να υπηρετούν είτε σε πλήρη απασχόληση, όταν βρίσκονται σε ενεργό υπηρεσία, είτε μερικώς, ως έφεδροι, διατηρώντας παράλληλα και την ενοριακή τους διακονία. Για παράδειγμα, ένας ιερέας μπορεί να διατηρεί την ενορία του, αλλά και να συμμετέχει μία φορά τον μήνα σε εκπαίδευση στο Κέντρο Εφέδρων, ενώ για δύο εβδομάδες το καλοκαίρι, μπορεί να υπηρετήσει σε μεγαλύτερη στρατιωτική μονάδα, διευρύνοντας έτσι την εμπειρία και τις γνώσεις του.

Όταν οι ιερείς βρίσκονται σε ενεργό υπηρεσία, αποτελούν πλήρη μέλη των ενόπλων δυνάμεων και καλούνται να υπηρετήσουν σε όποιο μέρος τους διατάξουν να πάνε, για να προσφέρουν στήριξη στους στρατιωτικούς, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική τους ταυτότητα.

«Είναι ένα κάλεσμα» λέει ο π. Bill. «Απαιτεί αφοσίωση, ικανότητα προσαρμογής και ετοιμότητα να υπηρετήσεις όπου και όταν προκύψει ανάγκη».

Οι στρατιωτικοί ιερείς έχουν συνήθως τρεις βασικούς ρόλους: να φροντίζουν τους πιστούς της δικής τους ομολογίας και να μεριμνούν για την κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών όλων των στρατιωτικών. Έχουν, επίσης, έναν συμβουλευτικό ρόλο προς τη στρατιωτική ηγεσία.

Η εκπαίδευση έχει καθοριστική σημασία, λέει ο π. Bill. «Τα περισσότερα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι στρατιωτικοί δεν είναι θεολογικά· συνήθως έχουν να κάνουν με την υγεία, με διάφορα νομικά θέματα που μπορεί να προκύψουν, τις οικονομικές δυσκολίες ή τις προσωπικές σχέσεις» σημειώνει. «Αυτό, ωστόσο, που κάνει τους στρατιωτικούς ιερείς κάτι ξεχωριστό είναι η εμπιστοσύνη που τους δείχνουν οι άλλοι. Αφού κάθε συζήτηση είναι απολύτως εμπιστευτική, οι άνθρωποι μπορούν ελεύθερα και ανοιχτά να εκφραστούν για το κάθε τι που τους απασχολεί».

Η εμπιστοσύνη αυτή καθιστά τους ιερείς πολύτιμο στήριγμα για όλους, ιδιαίτερα σε συνθήκες έντονης ψυχικής πίεσης, όπως είναι οι εμπόλεμες ζώνες.

«Ο πόλεμος είναι δύσκολος και τραυματικός. Είναι μια κόλαση» λέει ο π. Bill. «Μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο. Οι ιερείς προσφέρουν τη δυνατότητα να επεξεργαστεί κανείς τα βιώματά του, να θέσει ερωτήματα, να αναζητήσει καθοδήγηση χωρίς φόβο και να βρει τελικά τη βοήθεια που χρειάζεται»։

«Το πιο σημαντικό είναι η εμπιστοσύνη» υπογραμμίζει ο π. Bill. Και εξηγεί πως οι στρατιωτικοί πρέπει να έχουν τη βεβαιότητα πως μπορούν να μιλήσουν σε έναν ιερέα εμπιστευτικά και με απόλυτη εχεμύθεια.

Σε εμπόλεμες ζώνες και σε συνθήκες έντονης ψυχικής πίεσης, οι στρατιωτικοί ιερείς έρχονται αντιμέτωποι με το βάθος των ανθρώπινων αισθημάτων: τη θλίψη, τον θυμό, την ενοχή, την αμφιβολία.  Έντονα συναισθήματα χαρακτηρίζουν επίσης τους ανθρώπους που βρίσκονται σε στιγμές αβεβαιότητας, που αντιμετωπίζουν ηθικά διλήμματα και διάφορες προσωπικές κρίσεις. Κάποιοι φτάνουν να αμφισβητήσουν ακόμη και την ίδια τους την πίστη. Αν αυτό συμβεί, ο π. Bill δεν προχωρά σε αντιπαραθέσεις.

«Τους συναντώ εκεί όπου βρίσκονται» λέει. «Και τους ακούω».

Κατά τη γνώμη του, αυτό που τελικά προσφέρει τη μεγαλύτερη παρηγοριά είναι η ίδια του η παρουσία. Οι στρατιωτικοί ιερείς δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή για να επιβάλουν τις δικές τους πεποιθήσεις, αλλά για να σταθούν δίπλα στους ανθρώπους, τις στιγμές εκείνες που περνούν τις πιο δύσκολες δοκιμασίες της ζωής τους.

Με λίγο σπασμένη φωνή, ο π. Bill θα θυμηθεί μια τέτοια στιγμή στην Οκινάουα της Ιαπωνίας, τη δεκαετία του 1990. Είχε γνωρίσει έναν πεζοναύτη που έδειχνε στην αρχή απόμακρος και σκληρός, σιγά σιγά ωστόσο η μεταξύ τους επικοινωνία έγινε βαθύτερη και ουσιαστικότερη.

Κουβαλώντας το βάρος της οικογενειακής του τραγωδίας, ο άνθρωπος αυτός τον οδήγησε στο σπίτι του. Εκεί ο π. Bill είδε τη γυναίκα του να στέκεται δίπλα στην τεφροδόχο του παιδιού τους που είχε μόλις φύγει από τη ζωή. Ασάλευτη.

Νιώθοντας τότε ενστικτωδώς τι έπρεπε να κάνει, ο π. Bill στάθηκε δίπλα τους και άρχισε να προσεύχεται. Η γυναίκα εκείνη ήταν βυθισμένη στο πένθος για βδομάδες ολόκληρες, αφοπλισμένη απολύτως μπροστά στην ανείπωτη απώλεια. Εκείνη τη στιγμή, ωστόσο, μέσα από την προσευχή και την τελετουργία, κάτι άρχισε μέσα της σιγά σιγά να λύνεται· ξέσπασε σε λυγμούς βρίσκοντας ξανά τη δύναμη να αισθανθεί πάλι.

«Είναι ιερές κάτι τέτοιες στιγμές, όταν έρχεται κάποιος και απογυμνώνει την ψυχή του και μπορώ να καταλάβω τη διαφορά» λέει ο π. Bill.

Ο π. Bill τελεί τη Θεία Λειτουργία στο Ιράκ, Δεκέμβριος 2005. Φωτογραφία: ευγενική παραχώρηση του π. Bill Bartz

Μιλώντας για την προσωπική του πληρότητα ύστερα από μια ολόκληρη ζωή διακονίας ως στρατιωτικός ιερέας, ο π. Bill σπεύδει να τονίσει ότι η πορεία του αυτή δεν ήταν μόνο δική του υπόθεση. Η στρατιωτική ζωή, όπως λέει, είναι για τις οικογένειες «διπλή θυσία». Οι μεγάλες περίοδοι απουσίας γίνονται στις συζύγους αισθητές και με το παραπάνω, καθώς είναι αναγκασμένες πολλές φορές να μεγαλώσουν τα παιδιά μόνες τους, ενώ οι συνεχείς μετακινήσεις κάθε λίγο και λιγάκι ανατρέπουν τη ρουτίνα και δυσκολεύουν τις σχέσεις.

Η δική του σύζυγος, η πρεσβυτέρα Emily, το έζησε αυτό πολύ έντονα. Σε μία από τις αποστολές του, εκείνη ήταν έξι μηνών έγκυος όταν έφυγε ο π. Bill, κι αυτός είδε τον γιο του όταν είχε γίνει κιόλας τριών μηνών.

«Εγώ το επέλεξα» θα πει ο π. Bill. «Εκείνη όμως όχι».

Κι όμως, προσθέτει, αυτές οι εμπειρίες συχνά έχουν κάποιες φορές θετικά αποτελέσματα στις οικογένειες. Τα παιδιά μαθαίνουν να προσαρμόζονται γρήγορα, να αποκτούν αντοχή και να καλλιεργούν την ικανότητα κατανόησης των άλλων. Ο ίδιος αισθάνεται ευγνωμοσύνη που τα τρία του παιδιά μεγάλωσαν και ωρίμασαν μέσα από τη σταθερή και γεμάτη αγάπη φροντίδα της πρεσβυτέρας Emily.

Σήμερα, στην πιο ήρεμη φάση της ζωής του, όπως λέει κι ο ίδιος, ο π. Bill συνεχίζει να προσφέρει τις υπηρεσίες του, επιβλέποντας τη διαδικασία έγκρισης των νέων στρατιωτικών ιερέων και στηρίζοντας ένα σύστημα που βασίζεται τόσο στην προσωπική ευθύνη όσο και στη θεσμική οργάνωση. Παράλληλα, στρέφει το βλέμμα και στο μέλλον, στον άνθρωπο εκείνον που θα αναλάβει τη σκυτάλη. Πάντα θα χρειάζονται κληρικοί πρόθυμοι να αναλάβουν υπηρεσία σε μια τέτοια απαιτητική διακονία, αν και συχνά αθέατη.

Ο π. Bill ενθαρρύνει τους κληρικούς που ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν τη διακονία αυτή, να τολμήσουν να αναλάβουν τις προκλήσεις της για να μπορέσουν να σταθούν δίπλα στους ανθρώπους στις πιο ευάλωτες στιγμές της ζωής τους.

Κάνοντας έναν απολογισμό των 34 χρόνων που υπηρέτησε στο Ναυτικό των ΗΠΑ, ο π. Bill αισθάνεται ευγνωμοσύνη και βαθιά ικανοποίηση, μια και έχει επιβεβαιώσει αυτό που μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια κατάλαβε και πίστεψε: ότι η διακονία τού στρατιωτικού ιερέα στάθηκε η αποστολή της ζωής του.