• 6 Φεβρουαρίου 2026

Μιλώντας στο Συνέδριο Leadership 100 στο Φοίνιξ, ο Αρχιεπίσκοπος ανέπτυξε δύο κομβικούς στόχους και τοποθετήθηκε με σαφήνεια κατά του ακροδεξιού εξτρεμισμού στον χώρο της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης. 

Ένα ευρύ και φιλόδοξο όραμα για το μέλλον της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής παρουσίασε ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας ερωτήσεων και απαντήσεων στο 35ο Ετήσιο Συνέδριο του Ταμείου Archbishop Iakovos Leadership 100, που πραγματοποιήθηκε στο Φοίνιξ της Αριζόνα. 

Απευθυνόμενος σε ακροατήριο διακεκριμένων στελεχών και ευεργετών της ελληνοαμερικανικής κοινότητας μετά την αρχιερατική του ομιλία, ο Αρχιεπίσκοπος διατύπωσε δύο βασικούς στόχους που, όπως ανέφερε, θα αποτελέσουν ένα νέο κεφάλαιο για τη ζωή της Εκκλησίας στην Αμερική: την αναβάθμιση του Hellenic College Holy Cross (Ελληνικό Κολλέγιο και Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή) στο Brookline της Μασαχουσέτης σε πλήρες πανεπιστήμιο και τη μετεγκατάσταση του Αρχιεπισκοπικού Καθεδρικού Ναού στον ναό του Αγίου Βαρθολομαίου, στην Park Avenue του Μανχάταν. 

Το πρώτο ελληνικό πανεπιστήμιο στις Ηνωμένες Πολιτείες 

Απαντώντας σε ερώτηση της Paulette Poulos, γενικής διευθύντριας του Leadership 100, σχετικά με το όραμά του για την Εκκλησία, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος έθεσε την Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή ως ύψιστη προτεραιότητά του. Όπως επισήμανε, καθώς το ίδρυμα πλησιάζει την 90ή επέτειο από την ίδρυσή του, το αποθεματικό του κεφάλαιο παραμένει μικρότερο από τα 38 εκατομμύρια δολάρια που έχει διαθέσει, μέσα σε 42 χρόνια, το Ταμείο Archbishop Iakovos Leadership 100. 

«Η Σχολή αυτή αποτελεί πρώτη προτεραιότητα για την Εκκλησία μας» δήλωσε χαρακτηριστικά. «Εξετάσαμε την ιδέα να αναπτυχθεί το Hellenic College Holy Cross σε πανεπιστήμιο. Γιατί όχι;» 

Για να ενισχύσει το επιχείρημά του, ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρθηκε στο παράδειγμα του University of Balamand στον Λίβανο, το οποίο ιδρύθηκε το 1988 από τον Πατριάρχη Αντιοχείας Ιγνάτιο Δ΄. Όπως σημείωσε, το ίδρυμα αυτό ξεκίνησε ως ιερατική σχολή σε μοναστήρι στην περιοχή Κούρα του βορείου Λιβάνου —όχι σε κάποια εύπορη πρωτεύουσα, αλλά σε μια αγροτική περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Συρία— και εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα ακμάζον πανεπιστήμιο με περίπου 15.000 φοιτητές. «Εμείς έχουμε μια Σχολή με ιστορία 90 ετών, εγκατεστημένη στην ακαδημαϊκή Αθήνα του κόσμου, τη Βοστώνη» ανέφερε ο Αρχιεπίσκοπος. «Ας προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε το πρώτο ελληνικό πανεπιστήμιο στις Ηνωμένες Πολιτείες», προσθέτοντας ότι ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτεί προσεκτικό μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και πλήρη αφοσίωση ολόκληρης της κοινότητας, όχι μόνο των επικεφαλής της. 

Η μετεγκατάσταση του Καθεδρικού Ναού στον Άγιο Βαρθολομαίο: «Τα σύμβολα έχουν σημασία»

Τιμώντας την παρακαταθήκη του Αρχιεπισκόπου Ιακώβου —ο οποίος το 1965 βάδισε δίπλα στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ στη Σέλμα της Αλαμπάμα, καθιστώντας, έτσι, την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία κεντρικό παράγοντα της δημόσιας ζωής των Ηνωμένων Πολιτειών— ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος υποστήριξε ότι έχει έρθει πλέον η ώρα για το επόμενο μεγάλο βήμα. 

Φωτογραφία: Ο Σεβασμιώτατος απευθύνεται σε ιεράρχες και κληρικούς στον ναό του Αγίου Βαρθολομαίου. Ιούνιος 2025. Φωτογραφία: Orthodox Observer / Yannis Malevitis

Ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος εκείνος που πραγματοποίησε το μεγάλο άλμα, τόνισε ο Σεβασμιώτατος. «Παρέλαβε μια Εκκλησία μεταναστών και την τοποθέτησε στο κέντρο της αμερικανικής πολιτικής και οικονομικής ζωής. Σήμερα, μετά τον Ιάκωβο, όλοι γνωρίζουν ποια είναι η Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής». 

Το επόμενο βήμα, όπως πρότεινε ο Αρχιεπίσκοπος, είναι η μεταφορά της έδρας στον ναό του Αγίου Βαρθολομαίου, του εμβληματικού αυτού επισκοπικού ναού, με αρχιτεκτονική βυζαντινού ρυθμού — βρίσκεται στη λεωφόρο Park Avenue 325, στο ύψος της 50ής και 51ης οδού, στο Midtown του Μανχάταν— και η μετατροπή του σε νέο καθεδρικό ναό της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής.  

«Δύο μνημεία στο Μανχάταν αποτελούν τα μνημεία του Μανχάταν» ανέφερε χαρακτηριστικά. «Το ένα είναι ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Πατρικίου. Και το άλλο μνημείο είναι ο ναός του Αγίου Βαρθολομαίου στην Park Avenue. Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να μεταφερθούμε στον Άγιο Βαρθολομαίο». Ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος επισήμανε επίσης ότι ο ναός του Αγίου Βαρθολομαίου έχει χαρακτηριστεί Εθνικό Ιστορικό Μνημείο και διακρίνεται για την πλούσια αρχιτεκτονική του, εμπνευσμένη από τη βυζαντινή παράδοση. 

Σύμφωνα με το σχέδιο που παρουσίασε ο Αρχιεπίσκοπος, η μετεγκατάσταση θα επέτρεπε την ενοποίηση των θεσμικών λειτουργιών της Αρχιεπισκοπής. Το εκτενές κοινοτικό κτήριο που βρίσκεται δίπλα στον ναό του Αγίου Βαρθολομαίου θα μπορούσε να αποτελέσει την εθνική έδρα της Εκκλησίας. Όπως πρότεινε, εκεί θα μπορούσε να μεταφερθεί και το Leadership 100, το οποίο σήμερα καταβάλλει ενοίκιο για τα γραφεία του. Στον ίδιο χώρο θα ήταν δυνατό να στεγαστεί και η η Φιλόπτωχος Αδελφότητα, καθώς και το Τάγμα του Αγίου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου, οι εντιμολογιώτατοι Άρχοντες Οφφικιάλιοι του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Από τα δύο κτήρια της Αρχιεπισκοπής στην East 79th Street, ο Αρχιεπίσκοπος πρότεινε το ένα να πωληθεί προκειμένου να συμβάλει στη χρηματοδότηση της απόκτησης του νέου χώρου, ενώ το άλλο —εκείνο στο οποίο στεγάζεται και το παρεκκλήσιο— θα μπορούσε να παραμείνει ως αρχιεπισκοπική κατοικία. 

«Τα σύμβολα έχουν σημασία σε αυτή τη χώρα, όπως άλλωστε και σε κάθε χώρα» ανέφερε απευθυνόμενος στο ακροατήριο. «Αυτό θα εδραιώσει την Εκκλησία μας στον κεντρικό εκκλησιαστικό χώρο των Ηνωμένων Πολιτειών, σεβαστή και αποδεκτή από όλους». 

Την ίδια στιγμή, ο σημερινός Αρχιεπισκοπικός Καθεδρικός Ναός της Αγίας Τριάδος στην East 74th Street θα μπορούσε να αξιοποιηθεί εκ νέου ώστε να επεκταθεί ουσιαστικά η Σχολή του Καθεδρικού Ναού, την οποία ο Αρχιεπίσκοπος χαρακτήρισε ως ασφυκτικά περιορισμένη από πλευράς χώρου. Όπως επισήμανε, η αυξανόμενη ζήτηση για εκκλησιαστικά παροικιακά σχολεία στο Μανχάταν αποτελεί ισχυρό επιχείρημα ώστε να δοθεί στη σχολή ο απαραίτητος χώρος για την περαιτέρω ανάπτυξή της. 

Το όραμα του Αρχιεπισκόπου έτυχε άμεσης και θερμής ανταπόκρισης από το ακροατήριο. Η Anita Kartalopoulos, Α΄ Αντιπρόεδρος της Φιλοπτώχου Αδελφότητας, έλαβε τον λόγο για να υπενθυμίσει ότι η Φιλόπτωχος είχε ήδη προετοιμαστεί για μια τέτοια στιγμή. «Το 2012, στην Κληρικολαϊκή Συνέλευση, η Εθνική Φιλόπτωχος έλαβε την απόφαση να αγοράσει ένα κτήριο στη Νέα Υόρκη» ανέφερε, θυμίζοντας ότι μέσα σε μόλις 30 λεπτά συγκεντρώθηκαν από την αίθουσα 85.000 δολάρια. «Η απόφαση εκείνη προέβλεπε ότι, όταν στο μέλλον η Αρχιεπισκοπή στεγαστεί ενιαία, η Φιλόπτωχος θα είναι παρούσα σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια. Η Φιλόπτωχος προνοεί. Θα είμαστε εκεί, μαζί σας». 

Ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος ανταποκρίθηκε με θερμά λόγια: «Δεν μπορώ να σας περιγράψω πόσο πολύ αγαπώ τη Φιλόπτωχο· την αγαπάμε όλοι. Τα μέλη της εργάζονται σιωπηλά, με αποτελεσματικότητα και αφοσίωση και φέρνουν πάντοτε αποτέλεσμα. Δεν παρουσιάζουν έλλειμμα ποτέ». 

Μια Εκκλησία σε ανάπτυξη: το κύμα προσελεύσεων στην Ορθοδοξία 

Η συνεδρία άνοιξε με μια ερώτηση σχετικά με τη γενικώς διαπιστωμένη αύξηση των προσελεύσεων στην Ορθόδοξη πίστη. Ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για φαινόμενο πραγματικό και ευρέως διαδεδομένο σε όλες τις Ορθόδοξες δικαιοδοσίες στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Απέδωσε την εξέλιξη αυτή στον βαθύ πλούτο της Ορθόδοξης λειτουργικής παράδοσης. Υπενθυμίζοντας τον ιστορικό εκχριστιανισμό των σλαβικών λαών, ο Αρχιεπίσκοπος σημείωσε ότι, παρακολουθώντας Θεία Λειτουργία στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης —μια ακολουθία την οποία δεν κατανοούσαν γλωσσικά, καθώς τελούνταν στα ελληνικά— οι πρέσβεις του Βλαδίμηρου Α΄ του Κιέβου διακήρυξαν: «Εδώ είναι ο τόπος όπου κατοικεί ο Θεός». 

«Η λειτουργική μας παράδοση είναι ισχυρή» τόνισε ο Αρχιεπίσκοπος. «Οι άνθρωποι που αναζητούν τον δρόμο της πίστης, γοητεύονται από αυτήν. Είμαστε η Ορθόδοξη Εκκλησία, που διατηρεί ζωντανή τη σχέση με τον Ιησού Χριστό μέσω της αποστολικής διαδοχής. Το Άγιο Πνεύμα ενεργεί ακόμη και όταν εμείς αδιαφορούμε. Οι άνθρωποι διαισθάνονται πού βρίσκεται το Πνεύμα, πού βρίσκεται η αλήθεια». 

Φωτογραφία: το Orthodox Observer/Yannis Malevitis

Ο Σεβασμιώτατος επεσήμανε επίσης μια σημαντική δημογραφική μεταβολή. Στα πρώτα στάδια του φαινομένου, περίπου το 45% των προσερχομένων ήταν άγαμοι άνδρες. Σήμερα, όπως ανέφερε, στην Ορθοδοξία προσέρχονται ολόκληρες οικογένειες με παιδιά, αναζητώντας ένα ασφαλές καταφύγιο, όπου τα παιδιά τους θα μπορούν να μυηθούν στην πίστη και να διδαχθούν τις αξίες του πολιτισμού, μέσα σε μια υγιή κοινοτική ζωή.  

Η ανάγκη για καταρτισμένους κατηχητές 

Ο Αρχιεπίσκοπος τόνισε ότι η Εκκλησία οφείλει να προετοιμαστεί κατάλληλα ώστε να υποδεχθεί σωστά το αυξανόμενο αυτό ρεύμα προσελεύσεων. Αντλώντας από συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στη Συνέλευση των Κανονικών Ορθόδοξων Επισκόπων στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και στην Κληρικολαϊκή Συνέλευση της Μητροπόλεως Αγίου Φραγκίσκου τον Φεβρουάριο του 2025, παρουσίασε δύο συγκεκριμένες προτάσεις. 

Πρώτον, η Αρχιεπισκοπή χρειάζεται ενιαία κατήχηση — έναν κοινό και συνεπή οδηγό προς καθοδήγηση όλων εκείνων που επιθυμούν να ενταχθούν στην Ορθόδοξη πίστη. Σήμερα, όπως ανέφερε, οι κατηχούμενοι λαμβάνουν διαφορετική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντικρουόμενη διδασκαλία, ανάλογα με την ενορία που επισκέπτονται. «Χρειαζόμαστε έναν ενιαίο και συνεπή οδηγό» υπογράμμισε. 

Δεύτερον, η Εκκλησία χρειάζεται πιστοποιημένους κατηχητές — πρόσωπα που έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους στη Θεολογική Σχολή, έχουν λάβει την προβλεπόμενη πιστοποίηση και είναι κατάλληλα προετοιμασμένα ώστε να αναλάβουν υπεύθυνα τη διδασκαλία της πίστης στις ενορίες τους. Οι κατηχητές αυτοί θα διασφαλίζουν συνέπεια και ποιότητα στη διαδικασία υποδοχής των προσερχομένων. 

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ένα μέλος του ακροατηρίου εξέφρασε προβληματισμό σχετικά το κίνητρο κάποιων ατόμων που προσεγγίζουν την Ορθόδοξη Εκκλησία όχι με διάθεση μετάνοιας και εκκλησιαστικής κοινωνίας, αλλά επειδή αναζητούν απλώς έναν χώρο για να επιβεβαιώσουν κάποιες ήδη διαμορφωμένες ιδεολογικές θέσεις τους. Το ερώτημα ανέδειξε τον προβληματισμό για την ανταπόκριση της Εκκλησίας σε φαινόμενα εργαλειοποίησης της πίστης.  

Στην απάντησή του, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος μίλησε με ποιμαντική διαύγεια για τη φύση και την αποστολή της Εκκλησίας. Τόνισε ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αποτελεί καταφύγιο ιδεολογιών, αλλά πνευματική οικία προσανατολισμένη προς τον Χριστό, την ταπείνωση και τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης καρδιάς. 

Υπογράμμισε ακόμη ότι η Εκκλησία οφείλει να παραμένει ένας χώρος όπου το Ευαγγέλιο διαμορφώνει τον πιστό και όχι το αντίστροφο. Όταν ορισμένοι προσεγγίζουν την Εκκλησία απλώς για να αισθανθούν δικαιωμένοι ή να επιβεβαιώσουν απόψεις που αντιβαίνουν στο ήθος του Ευαγγελίου, η Εκκλησία δεν μπορεί να αλλοιώσει την ταυτότητα και την αποστολή της προκειμένου να προσαρμοστεί σε αυτούς. 

Μια Εκκλησία σε περίοδο ανάπτυξης 

Καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεδρίας, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος μετέφερε ένα μήνυμα αποφασιστικής αισιοδοξίας. Υπενθύμισε στο ακροατήριο ότι οι μεγάλες οικονομικές προκλήσεις του πρόσφατου παρελθόντος έχουν πλέον αντιμετωπιστεί: ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου έχει ολοκληρωθεί, σημαντικά χρέη έχουν αποπληρωθεί και το έλλειμμα ύψους 65 εκατομμυρίων δολαρίων στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα έχει καλυφθεί. 

«Τώρα είναι η ώρα να αναλάβουμε και να οικοδομήσουμε» είπε, παραπέμποντας στο κεντρικό θέμα της επικείμενης Κληρικολαϊκής Συνέλευσης στο Κλίβελαντ του Οχάιο. 

Όπως σημείωσε, το Hellenic College Holy Cross φιλοξενεί σήμερα περισσότερους από 60 ιεροσπουδαστές, υποψήφιους για την ιερωσύνη, καθώς και περίπου 200 ακόμη φοιτητές στο πρόγραμμα του κολλεγίου, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε περίπου 260. Αν και τα μεγέθη αυτά βρίσκονται σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα των προηγούμενων δεκαετιών, η Εκκλησία έχει πλέον ανάγκη από περισσότερους κληρικούς από ποτέ. Νέες κοινότητες ιδρύονται, οι προσερχόμενοι στην Ορθοδοξία χρειάζονται ποιμαντική μέριμνα, ενώ ορισμένες ενορίες απαιτούν πλέον δύο ή και τρεις ιερείς. 

Αντιμετωπίζοντας τις ηθικές προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης 

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, ο Αρχιεπίσκοπος διέκρινε την τεχνητή νοημοσύνη από κάθε προηγούμενη τεχνολογική εξέλιξη, επισημαίνοντας κάτι που χαρακτήρισε ως τη θεμελιώδη της καινοτομία: δεν πρόκειται απλώς για ένα εργαλείο που υποστηρίζει την ανθρώπινη λήψη αποφάσεων, αλλά για μια τεχνολογία σχεδιασμένη να λαμβάνει αποφάσεις αντί του ανθρώπου. 

«Μέχρι σήμερα, η τεχνολογία λειτουργούσε ως εργαλείο: είχε έναν χρήστη, και αυτός ο χρήστης ήμασταν εμείς» ανέφερε. «Η τεχνητή νοημοσύνη, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, δημιουργεί ένα εργαλείο που αναπτύσσεται αυτόνομα και λαμβάνει αποφάσεις για εμάς, χωρίς εμάς». 

Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος απευθύνεται στο Συνέδριο «Τεχνητή Νοημοσύνη και Θεολογία» του Orthodox Observer 2025. Φωτογραφία: Orthodox Observer/Dimitrios Panagos

Ο Αρχιεπίσκοπος έθεσε το κρίσιμο ερώτημα του ποιος τροφοδοτεί τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης με δεδομένα και με ποιον τρόπο τα δεδομένα αυτά ενδέχεται να χειραγωγούνται, χαρακτηρίζοντας την προοπτική αυτή «εξαιρετικά επικίνδυνη». Τόνισε επίσης ότι αποτελεί ευθύνη της Εκκλησίας να συμβάλει στον καθορισμό ηθικών ορίων στην ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου να προστατευθούν η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ελευθερία. 

Η ενότητα της Ορθοδοξίας και η πρόκληση της Ρωσικής Εκκλησίας 

Ερωτηθείς σχετικά με τη σύνθετη σχέση με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και τον κίνδυνο διαρραγής της Ορθόδοξης ενότητας, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ελπιδοφόρος αναγνώρισε τη σοβαρότητα ενός τέτοιου προβληματισμού. «Οφείλουμε να ανησυχούμε, διότι απειλείται η ενότητα της Ορθοδοξίας σε αυτή τη χώρα» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, σημείωσε ότι η Συνέλευση των Κανονικών Ορθόδοξων Επισκόπων στις ΗΠΑ εργάζεται συστηματικά για τη διατήρηση της ενότητας στο εσωτερικό μέτωπο και εξέφρασε την ελπίδα η λήξη του πολέμου στην Ουκρανία θα ανοίξει, σε βάθος χρόνου, τον δρόμο προς τη συμφιλίωση μεταξύ των Εκκλησιών. Επικαλούμενος την αρχή που διατύπωσε ο Πατριάρχης Φώτιος ο Μέγας, ότι τα εκκλησιαστικά ζητήματα συχνά ακολουθούν την πορεία των πολιτικών εξελίξεων, ο Αρχιεπίσκοπος επισήμανε ότι οι όροι μιας ειρηνευτικής συμφωνίας στην Ουκρανία θα διαμορφώσουν, κατά πάσα πιθανότητα, το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών. 

Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος απευθύνεται στο Συνέδριο Leadership 100 του 2026 στο Φοίνιξ της Αριζόνα. Φωτογραφία: Orthodox Observer/Dimitrios Panagos